Mae’r ymgyrch i leihau ein hôl troed carbon yn amlwg ar Stad Llanerchaeron yr wythnos hon gyda ‘Diwrnod Gwyrdd’ arbennig ar ddydd Sul, Mehefin 29, yn hyrwyddo gwell dealltwriaeth ac agwedd tuag at yr amgylchedd. Bydd arbenigwyr wrth law i roi arddangosiadau ac i gynnig cyngor i ymwelwyr ar sut y gall eu cartrefi elwa o ynni cynaliadwy.

Bydd y digwyddiad yn cynnwys dadorchuddio’r bwthyn tri chan mlwydd oed sydd newydd ei adfer ar y stad. Fe’i disgrifir fel un o fythynnod gwyliau ‘gwyrddaf’ yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn y DU. Efallai fod Pontbrenmydr yn ymddangos yr un fath ag a wnaeth erioed ar y tu allan, ond y tu mewn mae yna ymdriniaeth fodern iawn ag effeithlonrwydd ynni.

Mae’r bwthyn mwd a gwellt wedi ei adfer a’i ffitio gyda system biomas modern iawn, sy’n creu gwres a dwr poeth o gyfuniad o beledi pren arbennig ac ynni solar.  Mae’r boeler hynod soffistigedig wedi costio oddeutu deunaw mil o bunnau i’w osod, ac mae’n rhan o nod cyfredol o fewn yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol i leihau ei allyriad carbon a gwneud ei heiddo mor ynni effeithlon ag sydd bosib.

Dywed rheolwr eiddo Llanerchaeron, Paul Boland, sy’n beicio i’w waith bob dydd, fod y bwthyn yn berffaith ar gyfer ymdriniaeth ynni arloesol.

© National Trust

Cred arbenigwyr fod y bwthyn yn dyddio’n ôl i 1750 wedi iddyn nhw ddod o hyd i botel glared oedd â’r dyddiad hwnnw arni mewn twll mochyn daear wrth fôn un o’r waliau cerrig. Mae arolygon cyfrifiad o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg yn dangos ei fod yn gartref i nifer o lafurwyr fferm a’u teuluoedd, yn cynnwys David a Kathy Jones a oedd yn byw yno gyda’u 3 o blant John, Hannah a David yng nghanol y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Ty un stafell ydoedd yn wreiddiol, yn agored i’w do oedd yn ddu gan fwg, ac o bosib gyda lle tân yng nghanol y llawr pridd. Fe ychwanegwyd tai allan dros y blynyddoedd ac yn y diwedd fe orchuddiwyd y to gwellt gan do sinc, gan roi ymddangosiad nodedig iddo ac sydd hefyd yn ymarferol iawn.

Heddiw, mae gan y bwthyn un llofft holl gysuron bywyd modern - stof losgi coed yn y stafell fyw glyd a hyd yn oed ystafell ymolchi ‘en-suite’ yn yr hyn oedd yn hen feudy, ynghyd â phostyn clymu buwch gwreiddiol yn nesaf at y bath â thop sy’n rholio!  Mae’r hen dwlc mochyn yn awr yn stafell amlbwrpas gydag offer gwyn o effeithlonrwydd ynni gradd AAA a chaiff dwr glaw ei gasglu i fflysio’r toilet.

“Fe allwn ni i gyd wneud mwy i helpu i ddiogelu’r amgylchedd”, meddai Paul Boland, 'Yma yn Llanerchaeron rydym yn angerddol am daclo’r newid hinsawdd ac rydym yn gweithio’n galed i leihau ein hôl troed carbon.  Rydym wedi gosod gwresogi biomas, paneli solar, hel dwr daear, ac inswleiddio helaeth yn ein prosiectau newydd. Ond, fe allwn wneud mwy ac mae’r diwrnod gwyrdd yn gyfle i ddangos y camau bychan a gymerwyd i helpu i wneud gwahaniaeth.”

Yn ogystal ag edrych o gwmpas y bwthyn sydd wedi ei adfer, gall ymwelwyr â’r diwrnod agored fynychu dosbarth meistr ar dechnegau adeiladu sy’n amgylcheddol gyfeillgar, yn cynnwys paent a gorffeniadau a sut i inswleiddio eich cartref mewn ffordd sy’n ynni effeithlon, gyda chyngor gan Lime Firms sydd wedi ei leoli yn Llanbedr Pont Steffan. Bydd Prif Arddwr y stad wrth law i ddysgu ymwelwyr sut i dyfu eu bwyd eu hunain, a bydd tîm o Gyngor Ceredigion yn arddangos y cyfarpar a’r technegau compostio diweddaraf. Bydd unrhyw un a ddaw i’r Diwrnod Gwyrdd ar droed neu ar feic yn cael mynediad yn rhatach, a chyda llwybr a llwybr beic rhwng Aberaeron a Llanerchaeron, a ddatblygwyd mewn partneriaeth rhwng Cyngor Tref Aberaeron a’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol, mae yna gyfle perffaith i leihau eich ôl troed carbon hyd yn oed cyn i chi gyrraedd y digwyddiad!

Bydd ‘Diwrnod Gwyrdd’ Llanerchaeron yn digwydd ar ddydd Sul, Mehefin 29 rhwng 12 a 6pm.