Deng mlynedd yn ôl fe ffurfiodd Parc Cenedlaethol Eryri, Cyngor Cefn Gwlad Cymru a’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol bartneriaeth gyda Llywodraeth Cynulliad Cymru gan gyfuno eu hadnoddau a’u medrau.
Gyda chefnogaeth ariannu cyfatebol gan yr UE, fe sefydlwyd Partneriaeth Llwybrau Ucheldir Eryri. Yn awr mae 44 cilomedr o lwybrau wedi eu hadfer, 4.5 cilomedr o waliau cerrig sychion wedi eu trwsio a 13 hectar o dir cyfagos a oedd wedi ei sathru yn awr dan reolaeth gynaliadwy. Fe gyfeiriwyd y gwaith yn yr ardaloedd mwyaf anghenus a’r ardaloedd oedd dan fwyaf o bwysau - sef yr Wyddfa, Cadair Idris, y Carneddau a’r Glyderau. Ar ddydd Mawrth, Mehefin 10 yn y Mynydd Gwefru, Llanberis, bydd y sefydliadau’n ymgynnull i ddathlu’r hyn a gyflawnwyd yn ystod y degawd diwethaf.
Mae llwybrau’r ucheldir angen sylw parhaus i gefnogi’r fyddin gynyddol o gerddwyr mynydd. Fe gychwynnodd y llwybrau hyn fel llwybrau rhwng cymunedau, fel ffyrdd i’r farchnad neu fynediad i ac o fwyngloddiau - roedd yna bwrpas masnachol iddyn nhw ac felly cawsant eu cynnal a’u cadw gan y bobl a oedd yn eu defnyddio. Y dyddiau hyn mae bron pob taith yn daith hamdden - mae ceir a ffyrdd wedi arbed y rhan fwyaf o’r anghenion gwreiddiol ac maent wedi cynyddu’r llif o bobl i’r mynyddoedd.
Bydd llwybrau sy’n cael llawer o ddefnydd, sy’n dioddef eithafion tywydd, yn torri ac yn mynd yn greithiau mwdlyd, hyll ar y dirwedd. O’u gadael bydd y problemau’n gwaethygu nes bod talpiau mawr o’r mynydd, gyda rhywogaethau o blanhigion prin, yn cael eu golchi i ffwrdd. Mae’r prosiect arloesol hwn wedi adfer llawer o hoff dirweddau Eryri.
Gall cerddwyr weld a theimlo mantais yr ‘wyneb carreg’ ar y rhannau serth a thechnegau’n seiliedig ar agreg ar y llethrau mwy graddol. Mae wynebu carreg fel adeiladu wal gerrig sychion wedi ei suddo i bobl gerdded ar y top. Mae’n gryf ac fe fydd yn para’n hir iawn, heb angen fawr ddim cynnal a chadw. Ffosydd wedi eu cloddi a’u llenwi â cherrig wedi eu cywasgu a deunydd gorffennu sy’n toddi i’r ardal yw’r adrannau agreg. Mae llwybrau agreg yn costio rhwng £20 a £40 y fedr sgwâr tra bod wyneb carreg yn costio rhwng £75 a £125 y fedr sgwâr.
Mae’r sialens beirianyddol o weithio ar y mynyddoedd mewn tywydd garw’n cael ei chymhlethu gan y pwysau i ddiogelu cyfanrwydd daeareg waelodol - ni wnaiff unrhyw hen garreg y tro, mae gan lawer o safleoedd statws cadwraethol caeth. Roedd yn rhaid awyrgludo 300 tunnell o gerrig i fyny Cadair Idris.
Cyflawniad mawr oedd adeiladu llwybr ar yr Wyddfa yn y “groesffordd” rhwng llwybr y Mwynwyr a llwybr Penygwryd. Yn yr achos hwn, mae’r llwybr i fyny llethr sgri o garreg sy’n symud yn barhaus gyda llif dwr trwm ac oddeutu 120,000 o bobl yn cerdded arno bob blwyddyn.
Yn ystod ail gyfnod y prosiect fe ymestynnwyd y cwmpas i gynnwys rhai llwybrau iseldir ac mewn rhai achosion, fel Dôl Idris ar ochr Minffordd I Gadair Idris, maent yn awr yn hygyrch i ddefnyddwyr cadeiriau olwyn.
Roedd angen adfer ar Lwybr y Pysgotwr ar lannau Ceunant Glaslyn gydag agoriad Rheilffordd Ucheldir Cymru - nid oedd yr hen drac rheilffordd bellach yn opsiwn. “Roedd sicrhau ffordd o gwmpas y fwtres garreg anferthol yn sialens wirioneddol ac fe allodd y tîm weithio allan yr ateb yn seiliedig ar dechnegau adeiladu waliau cerrig sychion” meddai Alan Hughes, Swyddog Prosiect, Prosiect Llwybrau Ucheldir Eryri. “Un o’r pethau gorau am y prosiect yw’r graddau y mae cronfa’r sgiliau a’r technegau wedi tyfu dros y blynyddoedd. Ar brydiau roedd y gromlin ddysgu’n eithaf serth! Ac mae’r Bartneriaeth wedi bod o fantais enfawr yn agor sianelau cydweithredu ymhell y tu hwnt i’r llwybrau.”
Gofyniad allweddol unrhyw brosiect fel hwn yw graddau y mae’n cefnogi cyflogaeth a’r economi leol. Fe wnaethpwyd y gwaith gan 29 o bobl mewn 6 thîm dan arweiniad y Swyddog Prosiect a chefnogaeth y sefydliadau partner. O’r rhain, roedd 16 yn swyddi ychwanegol ac maent wedi mynd yn eu blaenau i sefydlu eu busnesau eu hunain neu wedi symud i swyddogaethau perthynol mewn rheolaeth cefn gwlad.
Yn ddiamau mae llwybrau gwell yn gwneud Eryri’n lle gwell fyth i ymweld ag o ac mae nifer y cerddwyr wedi codi o 18% yn y 5 mlynedd diwethaf.
Wrth ddathlu cyflawniadau’r degawd diwethaf y prif gwmwl ar y gorwel yw diwedd yr ariannu cyfredol gan yr UE sy’n golygu gostyngiad o 50% yn yr adnoddau sydd ar gael. Mae’r gwaith a gychwynnwyd angen ei barhau yn erbyn cefndir o niferoedd cynyddol o ymwelwyr a thywydd didostur. Mae 5 medr o law yn disgyn ar yr Wyddfa bob blwyddyn, gall diferyn dyfu’n sydyn yn llifeiriant dinistriol ac mae angen rhoi sylw rheolaidd i’r gwaith hanfodol o gynnal traeniau.
Gan edrych i’r dyfodol, mae’r partneriaid yn edrych ar opsiynau ar gyfer ariannu ychwanegol a gobeithio y byddant yn llwyddiannus. 'Un peth sydd wedi bod yn llwyddiant ysgubol yw grym y bartneriaeth. Mae hwn yn achos pendant lle mae’r cyfan yn fwy na swm y rhannau. Fe fyddai’n ddefnyddiol iawn pe gallem adeiladu ar ac ymestyn y bartneriaeth gyda sefydliadau eraill. Bu’r bartneriaeth yn llwybr i lwyddiant' meddai John Morgan, rheolwr ardal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol.
Ar ran yr Awdurdod, dywedodd y Cyfarwyddwr Rheoli Tir, Emyr Williams
'Cryfder y cynllun hwn oedd ein gallu ni i gyd i weithio’n agos â’n partneriaid i sicrhau fod llwybrau’n cael eu hadfer a’u gwella a chynefinoedd pwysig yn cael eu gwarchod a’u cyfoethogi. Ar sail ein llwyddiant a’n hewyllys i gyd-weithio â’n gilydd eto, ein gobaith nawr yw i ddenu mwy o adnoddau fydd yn ein galluogi yn y pen draw i gynnig darpariaeth cynaladwy i genedlaethau’r dyfodol.'
|
