Coed hynafol yng Nghwm Tarell

Bedwen hynafol, Cwm Tarell, Bannau Brycheiniog, Powys

Wrth odre Bannau Brycheiniog yn Ne Cymru, mae Cwm Tarell yn cynnig cartref i rai o’n coedwigoedd lled-hynafol. Dyma gynefin sy’n drysor byw - gyda hen goed llawn cymeriad a digonedd o fywyd gwyllt .

Mae Coed Carno yn un o’r coedwigoedd hyn.  Mae’n ddarn o goetir tir uchel sydd wedi llwyddo goroesi ac mae’n llawn o hen goed bedw, drain, criafol ac afalau surion gwasgaredig.  Gallwch hefyd ddarganfod y coed ffenics hyfryd, sydd wedi parhau i dyfu ar ôl iddyn nhw gwympo.

Beth yw coeden hynafol?

Mae coeden hynafol yn hen iawn, iawn o’i chymharu â choed eraill o’r un rhywogaeth, ond nid oes yna ddiffiniad caeth o’r oed sy’n rhaid i goeden fod i gael ei hystyried yn goeden hynafol.

Mae gwahanol rywogaethau yn tyfu ar wahanol gyflymdra.  Tra byddai coeden dderw 600 oed yn cael ei hystyried yn goeden hynafol, byddai’r un peth yn wir yn achos bedwen 300 oed.  Gall ywen fyw am rai  miloedd o flynyddoedd, ac mae coed deri a choed chastan pêr yn byw am fil o flynyddoedd neu fwy.

Mae criafolen yn cael ei hystyried yn goeden hynafol yn 200 oed, ond dim ond dechrau aeddfedu fyddai coeden dderw o’r un oed!

Yng Nghwm Tarell, mae rhai o’n coed hynafol yn tyfu mewn amgylchedd sy’n anodd iawn iddyn nhw. Oherwydd hyn dy’n nhw ddim yn sbesimenau anferth a mawreddog fel y rhai sydd i’w gweld ar Stad Clytha; maen nhw’n fach, yn droellog ac yn gnotiog  - ond maen nhw’n dal i fod yn hardd ac yn llawn cymeriad.

System cefnogi bywyd

Mae coed hynafol yn cynnig cynefin hynod o werthfawr i bob math o fywyd gwyllt.  Maen nhw’n cynnal ffyngau, cennau ac infertebratau coed marw prin, gyda llawer o’r rhain yn gwbl ddibynnol ar goed hynafol i oroesi.

Yn y gaeaf, mae Coed Carno yn gallu ymddangos yn wag a difywyd, er fod llawer o adar yn gwibio rhwng y canghennau noeth a heidiau o adar mudol fel coch dan adain a socan eira i’w gweld yn bwydo ar gaeau’r Cwm.

Ond yn y gwanwyn a’r haf mae Coed Carno yn brysur iawn,  gydag adar mudol fel y gwybedog brith, telor y coed a’r siff-saff yn gwibio nôl a blaen wrth fagu cywion.  Dyma’r tymor i edmygu blodau fel clychau’r gog, blodau’r gwynt, blodau’r milwr, llygaid Ebrill a briallu wrth iddyn nhw ddod i orchuddio llawr y goedwig yn eu tro.

Dewch i ddarganfod ein coed hynafol

Gallwch weld nifer o goed hynafol Cwm Tarell o’r hen Ffordd Goets sy’n arwain i’r gogledd o’r Storey Arms.  O bell maen nhw’n edrych fel unrhyw goeden arall, ond os ewch chi’n agosach fe welwch eu bod nhw’n wag, yn geinciog ac yn llawn bywyd.

Mae croeso i chi gerdded drwy’r coedwigoedd ar hyd y llwybrau sydd wedi’u marcio, pan na fydd unrhyw waith coedwigaeth yn digwydd.  Mae Coed Carno hefyd yn rhan o’n taith Cwm Tarell, sydd ar gael i’w lawrlwytho.