Cwm Gwdi ym Mannau Brycheiniog

Hen goeden a phont dros nant yng Nghwm Gwdi, Bannau Brycheiniog, Powys

Cwm Gwdi yw’r lle i ddechrau ar rai o’r teithiau cerdded mwyaf trawiadol a chaled ym Mannau Brycheiniog, De Cymru. Mae hefyd yn gwm sy’n llawn hanes.

Nôl ar ddiwedd y cyfnod Fictoraidd sefydlwyd gwersyll hyfforddi milwrol yng Nghwm Gwdi. Roedd y milwyr yn cysgu mewn pebyll yma tan y 1960au pan gafodd ffreutur, ystafelloedd ymolchi a chytiau Nissen eu hadeiladu.  Defnyddiwyd yr adeiladau hyn tan ddiwedd y 1980au, ac mae sylfeini concrit yr adeiladau hyn i’w gweld o hyd rhwng y coed.

O’r fyddin i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol

Roedd y fyddin yn arfer defnyddio Allt Ddu, ar ochr ddwyreiniol y cwm, ar gyfer ymarfer saethu morter. Gallwch weld sawl cuddfur saethu yn y cae islaw, ar ffurf hanner cylchoedd.  Daeth y saethu morter i ben yn 1981, ond parhaodd y fyddin i ddefnyddio’r gwersyll fel safle ar gyfer cerdded bryniau ‘ymosodol’ tan 1996 pan ddaeth y tir yn eiddo i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol.

Cerdded

Mae yna ddau brif lwybr i gopa Pen y Fan o’r maes parcio:

  • Llwybr 1:  O’r prif faes parcio dilynwch y llwybr ceffylau i lawr at afon Nant Gwdi, croeswch yr afon ac ewch allan i’r llethr agored a dechrau dringo’n serth at y llwybr ceffylau sy’n croesi Allt Ddu.  O’r fan hon dilynwch y llwybr sy’n dal i fynd lan Cefn Cwm Llwch ac at gopa Pen y Fan.
  • Llwybr 2:  O’r prif faes parcio cerddwch lan y trac tarmac at y giât. Cariwch ymlaen ar hyd y trac sy’n rhedeg ar hyd ochr dde'r cae nes i chi gyrraedd ail giât.  O’r fan hon byddwch yn dilyn hen drac chwarel sy’n mynd lan y cwm nes i chi gyrraedd llwybr sy’n arwain i fyny Cefn Cwm Llwch at gopa Pen y Fan.