Cwm Tarell Uchaf

Coedwigoedd Cwm Tarell

Wedi ei amgylchynu gan fynyddoedd agored gwyllt Bannau Brycheiniog, mae Cwm Tarell Uchaf yn Ne Cymru yn gartref i rai o’n coetiroedd lled-hynafol gwerthfawr sy’n llawn bywyd gwyllt bendigedig.

Bob dydd, mae miloedd o bobl yn teithio ar hyd ymyl y cwm ar y brif ffordd sy’n cysylltu de a gogledd Cymru.  Ond go brin bod llawer ohonyn nhw’n sylwi ar y coedwigoedd hynod sy’n tyfu ar lethrau isaf Bannau Brycheiniog yn y cwm rhewlifol hwn.

Pair dadeni naturiol

Coed Carno a Choed Herbert yw’r ddwy goedwig bennaf yng Nghwm Tarell. Maen nhw’n goedwigoedd lled-hynafol, sy’n golygu eu bod nhw wedi datblygu’n naturiol ar briddoedd sydd heb gael eu ‘styrbio dros gannoedd o flynyddoedd. Oherwydd hyn mae’r coedwigoedd yn werthfawr iawn i fywyd gwyllt.

Un o ryfeddodau Coed Carno a Choed Herbert yw’r coed ‘ffenics’.  Mae’r coed hyn wedi cwympo, ond yn hytrach na marw maen nhw’n parhau i dyfu, fel bod y canopi gwyrdd cyfoethog yn estyn yr holl ffordd lawr at y ddaear.

Yn ystod y gwanwyn, mae’r coetiroedd yn llawn sŵn a bywyd. Dyma’r adeg i weld adar mudol y goedwig fel y gwybedog brith, telor y coed, y tingoch a’r siff-saff yn gwibio rhwng y coed ac yn llenwi’r awyr gyda’u cân.

Y gwanwyn hefyd yw’r tymor sy’n dod â lliw i’r coedwigoedd hyn. Bydd clychau’r gog, blodau’r gwynt, blodau’r milwr a llygaid Ebrill yn gwthio’u ffordd drwy bridd y goedwig ac yn ymestyn lan at y golau sy’n treiddio’n dyner drwy’r canghennau uwchben.

Yn y gaeaf, mae heidiau o goch dan adain a socan eira yn bwydo yn y caeau cyfagos.

Camu’n ôl mewn amser

Mae hen Ffordd Goets o’r 18fed ganrif yn rhedeg ar hyd ystlys ddwyreiniol y cwm. Hen lwybr porthmyn oedd hwn yn wreiddiol, ac yn ddiweddarach roedd yn dollffordd.  Cyn i’r A470 gael ei hadeiladu, hon oedd y brif ffordd rhwng Canolbarth Lloegr a Chaerdydd.

Yn yr hen ddyddiau, roedd ‘na 10 fferm neu dyddyn yn y cwm. Erbyn hyn dwy fferm yn unig sydd ar ôl - Blaenglyn a Thŷ Mawr.  Mae’r gweddill wedi mynd yn adfeilion, wedi diflannu oherwydd gwelliannau ffyrdd neu wedi cael eu newid yn dai byw.

Teithiau cerdded

Mae’r Ffordd Goets yn cynnig llwybr cymedrol o ben ucha’r cwm, yn y Storey Arms, i lawr drwy ganol y Dyffryn. Mae’r llwybr hefyd yn rhan o Lwybr Taf.  Gallwch lawrlwytho ein taith, sydd hefyd yn ymweld ag afon dawel Tarell - un o isafonydd Afon Wysg sy’n gartref i ddyfrgwn a bronwennod y dŵr.

Mae croeso i chi gerdded drwy’r coedwigoedd ar hyd y llwybrau sydd wedi cael eu marcio pan na fydd unrhyw waith coedwigaeth yn digwydd.