Llyn chwedlonol Cwm Llwch

Llyn Cwm Llwch gyda Phen y Fan a Chorn Du yn y cysgod, Bannau Brycheiniog, Powys

Yn swatio o dan gopaon uchaf Bannau Brycheiniog yn Ne Cymru, mae dyfroedd disglair Llyn Cwm Llwch wedi dal dychymyg llawer o bobl dros y blynyddoedd.

Efallai bod tirwedd wyllt ac anghysbell canol Bannau Brycheiniog yn ymddangos yn lle annhebygol i ddod ar draws llyn tawel, gloyw ar hap.  Ond, os edrychwch i’r gogledd-orllewin o Gorn Du neu Ben y Fan, lle mae’r llethrau gogleddol serth yn dechrau disgyn yn fwy graddol, mae Llyn Cwm Llwch yn dal eich sylw fel botwm disglair.

Hud tylwyth teg

Mae chwedl sydd wedi cael ei phasio lawr trwy’r cenedlaethau yn adrodd stori am ynys hudol sy’n amhosib ei gweld o lan Llyn Cwm Llwch.

Dywedwyd bod llwybr yn arwain o graig i’r ynys a bod y porth yn cael ei agor ar Ŵyl Fai bob blwyddyn.  Byddai rhai a oedd yn ddigon dewr i fynd trwy’r porth yn darganfod eu hunain mewn gardd brydferth ar ynys lle'r oedd tylwyth teg yn byw.

Byddai’r tylwyth teg yn chware cerddoriaeth hudolus, yn adrodd straeon am ddigwyddiadau’r dyfodol ac yn rhoi blodau prydferth a ffrwythau melys i’r ymwelwyr.  Fe fydden nhw’n dweud wrth bob ymwelydd i beidio â chymryd dim oddi ar yr ynys gyda nhw.

Ond un tro, fe wnaeth un ymwelydd barus roi blodyn a oedd wedi ei gael gan y tylwyth teg yn ei boced.  Pan ddaeth allan drwy’r porth roedd y blodyn wedi diflannu ac roedd y dyn wedi colli ei synhwyrau i gyd.  Ers y diwrnod hwnnw, nid yw’r porth erioed wedi agor eto.

Olion rhewlifol

Llyn Cwm Llwch yw’r enghraifft orau efallai o lyn rhewlifol yn Ne Cymru.  Mae’n eistedd ym mhen pellaf dyffryn Cwm Llwch - rhan o Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig Bannau Brycheiniog ac un o’r safleoedd nodedig yn yr Adolygiad Cadwraeth Ddaearegol.

Mae safleoedd fel Cwm Llwch a’i lyn wedi cael statws Adolygiad Cadwraeth Ddaearegol oherwydd eu bod yn gwneud cyfraniad arbennig at ein dealltwriaeth o hanes daearegol Prydain.

Teithiau Cerdded

Dewch i weld Llyn Cwm Llwch drwy lawrlwytho un o’n teithiau cerdded.  Mae taith bedol Cwm Llwch yn daith gerdded wyth milltir (12.8Km) galed sy’n ymweld â Phen y Fan a Chorn Du, yn ogystal â’r llyn.

Ond os nad ydych am fentro ar y daith hon, gallwch ddewis un o’n teithiau byrrach i gopa Corn Du a Phen y Fan a mwynhau golygfeydd godidog o Gwm Llwch ar ddiwrnod clir.