Mawrth 2019 – Gwarchod perllannau a hen goeden ellyg perai

Yr impyn yw’r ymennydd sy’n rheoli’r goeden

Mae rheoli a gofalu am yr amrywiaeth o goed ar draws ein safleoedd yn swydd ffrwythlon i’n tîm coetiroedd. Yn y blog y mis hwn, mae Tim, y Ceidwad Coetir, yn sôn am yr adegau pan fo pethau’n mynd o chwith...

Gwell hwyr na hwyrach

Rydym wedi cael gwers gyflym mewn peidio â gohirio pethau. Ddeng mlynedd yn ôl, collon ni un o’r hen goed gellyg perai, ar un o’n ffermydd tenant ar Ystâd Cleidda ger Rhaglan yn Sir Fynwy. Roedd hyn yn golygu mai dim ond un hen goeden ellyg perai ar ôl yn y berllan. Aethom ati i warchod y goeden hon, fel na fyddai’n dioddef y pwysau pori roedd ei phartner yn eu dioddef.  Roedd y goeden wedi ffynnu ac ymateb yn dda i’r tocio a’r siapio.

Toriadau impiedig yr hen goeden ellyg perai
Casglu toriadau impiedig ar ein ffermydd tenant ar Ystâd Cleidda yn Sir Fynwy
Toriadau impiedig yr hen goeden ellyg perai

Ar ôl y storm

Yn anffodus eleni roedd Storm Freya yn ormod i’r hen goeden ellyg perai ac roedd y boncyff wedi torri. Ar ôl hyn, sylweddolon ni nad oeddem wedi  adnabod y goeden yn ffurfiol na chymryd unrhyw doriadau i gynnal yr amrywiaeth hon ar gyfer eu plannu ar y fferm yn y dyfodol.

Effaith Storm Freya
Yr hen goeden ellyg perai wedi cwympo ar Ystâd Cleidda yn Sir Fynwy
Effaith Storm Freya

Cyfle am dyfiant newydd

Felly, gan ei bod hi ychydig yn hwyr yn y tymor i gymryd samplau ac impio, a’r goeden yn byw oddi ar y nodd oedd ynddi o hyd, bu rhuthr i warchod yr hen goeden ellyg perai hon.

Yn gyntaf, bu’n rhaid i ni ddod o hyd i dyfiant ifanc da o’r goeden ellyg flaenorol, a elwir yn ‘impyn’.  Eleni, mae’r hen dyfiant yn fwy egnïol, ac mae ganddi risgl mwy tenau i gynorthwyo’r broses impio. Rydym yn defnyddio’r dull hwn gyda choed ffrwythau oherwydd dyma’r unig  ffordd o fod yn sicr y cewch glôn o’r goeden. Mae plannu o hadau’r ffrwythau yn gallu arwain at bob math o  amrywiolion a fyddai’n colli’r amrywiaeth wreiddiol.

Y cam nesaf oedd anfon y toriadau i blanhigfa goed a allai helpu i impio’r rhain ar ‘wreiddgyff’ a’u tyfu arno. Yr impyn yw’r ymennydd sy’n rheoli’r goeden tra bod y gwreiddgyff yn bwydo ac yn angori’r impyn. Dyma sut rydych yn cael clôn o’r planhigyn gwreiddiol. Yn ffodus, roedd Canolfan Gwarchod Planhigion yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol wedi dod i’r adwy i ddweud y gallent dyfu rywfaint, a gwnaeth planhigfa coed ffrwythau leol ger Llandeilo yr un peth.

Gyda gwaith yn dechrau ychydig yn hwyrach nag sy’n ddelfrydol, rydym yn awr yn aros am rywbeth i ddigwydd; yn aros i’r coed newydd ffurfio o’r toriadau; yn aros i blannu’r coed hyn yn ôl allan ar berllan y fferm tenant; yn aros i adnabod y goeden yn ffurfiol ac i brofi a oes gan y ffrwyth yr un sychder crychu ceg.

Gobeithio gyda mwy nag un goeden yn y pen draw, bydd ‘na ddigon i wneud diod ellyg hefyd.

Os ydych wedi cael eich ysbrydoli gan waith y tîm coetiroedd, dewch yn ôl y mis nesaf i gael y diweddaraf gan y Rheolwr Cefn Gwlad Joe, gyda golwg ar ein meysydd rheoli cadwraeth eraill.