Mehefin 2019 - Cynnydd yn cael ei wneud o ran adfer mawndir yn Abergwesyn

Llun arolwg drôn, sy’n dangos ardal fach o erydu ar Abergwesyn

Yn 2018, dechreuwyd Cynllun Rheoli Cynaliadwyedd Mawndiroedd Cymru (SMS) yng Nghymru, prosiect cydweithredol, gyda’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol fel un o’r partneriaid. Dyma ddiweddariad gan Swyddog y Prosiect, Vicky, sy’n trafod yn fanwl y cynnydd a wnaed o ran helpu i reoli mawndiroedd Cymru yn gynaliadwy.

Arolygu a mapio tirwedd hynafol

Amcangyfrifir bod 70,000 hectar o orgors ucheldirol yng Nghymru gyda 2,000 hectar yn Abergwesyn, un o’r safleoedd mwyaf sy’n rhan o’r prosiect. Mae’r arolygon gwaelodlin ar Gomin Bryn Abergwesyn wedi cael eu cwblhau ar 150ha o orgors ac mae tua 30km o rigolau a 3ha o fawn moel wedi cael eu mapio hefyd. Mae’r arolygon wedi dangos bod angen llawer o waith i adfer yr orgors oherwydd, yn anffodus, nid yw’r rhan fwyaf o’r gors mewn cyflwr da.

Llugaeron y gors a welir ar Gomin Abergwesyn
Mae’r rhywogaeth planhigyn yma yn arwydd o orgors dda
Llugaeron y gors a welir ar Gomin Abergwesyn

Mae gan orgors sydd mewn cyflwr da amrywiaeth o wahanol rywogaethau o blanhigion fel hesg, gweiriau, grug a’r migwyn hollbwysig. Gellir dod o hyd i blanhigion eraill llai bregus hefyd fel rhosmari gwyllt, llugaeron a gwlith yrhaul. Er bod niferoedd bach o’r rhain wedi cael eu canfod ar Fryn Abergwesyn, ein gweledigaeth hirdymor yw gweld y rhywogaethau hyn yn fwy aml ar draws y safle cyfan.

Yn ogystal â gweithio ar Abergwesyn ym Mynyddoedd Cambria, rwyf hefyd wedi bod yn arolygu Gwaun Nant Ddu yng nghanol y Bannau Brycheiniog. Gan ddefnyddio’r un fethodoleg arolwg ag yn Abergwesyn a gyda chymorth gwirfoddolwyr, mae tua 200ha o orgors wedi cael eu harolygu. Y mawn dyfnaf a ddarganfuwyd yma oedd 1.5m! Bydd y canlyniadau hyn bellach yn cael eu defnyddio i ysgrifennu cynllun adfer.

Cynllunio ar gyfer y dyfodol

Yn dilyn y gwaith arolygu hwn, rydym wrthi’n datblygu cynllun adfer ar gyfer Bryn Abergwesyn. Ein prif nod ar gyfer y gors yw ceisio arafu’r dŵr sy’n llifo oddi ar y bryniau. Mae hyn yn bwysig oherwydd mae’n rhaid i gorsydd mawn, fel y mae eu henw’n awgrymu, fod yn wlyb drwy gydol y flwyddyn, er mwyn gallu gweithredu’n naturiol. Mae angen amodau gwlyb ar figwyn, y bloc adeiladu ar gyfer pob mawn, er mwyn iddo allu ffynnu. Mae arafu llif y dŵr hefyd yn gallu helpu i leihau’r risg o fflachlifoedd i lawr yr afon gan fod y dŵr yn cael ei ddal yn y mawn ac mae’n cael ei ryddhau’n araf yn yr afonydd.

Cael golygfa oddi uchod

Rydym wedi cael mis cyffrous yn Abergwesyn gan ein bod wedi cynnal arolwg drôn dros y fawnog. Wedi’i gynnal gan Yorkshire Peat Partnership, rydym yn gobeithio y bydd yr arolwg hwn yn ein helpu i gyfrifo nifer yr argaeau sydd eu hangen a ble mae angen iddynt fynd. Drwy fewnbynnu’r data a’r ffilm a gasglwyd gan y drôn i’r feddalwedd fapio, gall ddangos patrymau llif y dŵr a rhoi croesdoriadau o’r rhigolau, sy’n golygu nad oes rhaid i ni arolygu pob rhigol ar droed. Gyda 30km o rigolau i’w hadfer, efallai y bydd yn cymryd peth amser i ni ei gwblhau.

Os ydych chi wedi cael eich ysbrydoli gan y gwaith rydym yn ei wneud i reoli mawndiroedd yn gynaliadwy, dewch yn ôl ar gyfer ein blog nesaf, pan fyddwn yn rhannu’r gwaith rydym yn ei wneud o ran pori cadwraethol a dathlu Diwrnod Cenedlaethol Dolydd.