Mai – Gŵyl Gregynog a Grŵp Harlech

Yn 2017 mae Gŵyl Gregynog yn dathlu pasiantri Grŵp Harlech.
Cyhoeddwyd : 30 Apr 2017 Diweddariad diwethaf : 19 Jul 2017

Eleni, daw’r ysbrydoliaeth ar gyfer Gŵyl Glasurol hynaf Cymru o ddigwyddiadau’r haf 1917 pan ddaeth cymuned ryfeddol o artistiaid ynghyd yng Nghastell Harlech. Rydym yn hynod o falch y bydd ail benwythnos yr Ŵyl bwysig hon yn cael ei gynnal yng Nghastell y Waun, oherwydd roedd cyn-breswylydd a noddwr y castell, yr Arglwydd Howard de Walden, yn aelod o ‘grŵp Harlech’.

Mae Harlech yn bwysig am reswm arall, oherwydd ar ei ffordd yn ôl yn dilyn ymweliad â Harlech gyda’i gyfaill oes a’i gydweithiwr cerddorol, Joseph Holbrooke, y gwnaeth Arglwydd Howard de Walden weld Castell y Waun am y tro cyntaf a disgyn mewn cariad â’r lle. Drwy gydol yr amser y bu’n byw yng Nghastell y Waun (1911 – 1946) bu ef a Margot, Arglwyddes Howard de Walden, a oedd yn gantores soprano dalentog iawn hefyd, yn noddi cyfres o gymeriadau cyfoes o fyd y Celfyddydau, ac mae rhai o’r rhain wedi’u cynyrchioli yn y rhaglen eleni.

Yn ystod ei gyfnod yng Nghastell y Waun, bu ‘Tommy’ Howard de Walden yn Llywydd a phrif noddwr ‘Cymdeithas Gerddorol Prydain’ am bymtheng mlynedd – grŵp a sefydlwyd er mwyn hybu cyfansoddwyr o Brydain – roedd hefyd yn Llywydd Anrhydeddus Cerddorfa Symffoni Llundain (LSO) o 1920 ymlaen. Yng Nghymru, cafodd ei nawdd brwdfrydig a chraff ei werthfawrogi’n fawr ar y pryd, a hyd heddiw: roedd yn gredwr cryf yng ngrym cerddoriaeth, a thalodd am daith lwyddiannus yr LSO o amgylch maes glo de Cymru yn ystod y dirwasgiad er mwyn codi ysbryd y bobl.

Un o’r enwau sy’n ymddangos yn aml yn Llyfr Ymwelwyr Castell y Waun yw Joseph (neu ‘Josef’) Holbrooke, ond mae yna gyfeiriadau at sawl cymeriad cerddorol pwysig arall o’r cyfnod, gan gynnwys Gervase Elwes, y tenor adnabyddus, ac un o hoff gantorion Tommy a Margot: arweiniodd marwolaeth annhymig y canwr hynod dalentog hwn at sefydlu Cronfa Les y Cerddorion (‘Musicians’ Benevolent Fund’) sydd yn dal i fodoli heddiw, a Tommy oedd y Llywydd a’r prif noddwr ariannol. Diolch i’w weledigaeth ef, mae’r Gronfa bellach yn gwario £2m y flwyddyn, ac yn helpu dros 1,500 o gerddorion anghenus.

Roedd Tommy yn ŵr creadigol iawn a sefydlodd enw iddo’i hun fel libretydd ar gyfer cerddoriaeth Holbrooke ymhell cyn dod i’r Waun, gan gydweithio ar brosiect a welodd y ddau ddyn yn chwilio am ysbrydoliaeth yn straeon y Mabinogion – er nad oedd pawb ar y pryd yn gwerthfawrogi hynny. Eto i gyd, mewn cyngerdd llawer hwyrach i ddathlu canmlwyddiant geni Holbrooke, dywedodd Harold Truscott mai eu trioleg operatig oedd ‘un o gampweithiau operatig Prydain’.

Byddai partïon arferol Castell y Waun yn dod i ben gyda’r gwesteion yn symud i’r Ystafell Gerdd (y ‘Capel’ erbyn heddiw) lle byddai enwau fel Ivor Newton, Oggie Lynn, Louise Edviner neu hyd yn oed gan Margot Howard de Walden ei hun, un o sêr cymdeithasol y cyfnod, yn perfformio i’r gwesteion.

" …it is fitting that the National Trust celebrates the Howard de Walden era at Chirk in memory of Tommy and Margot, outstanding and life-enhancing patrons of British and Welsh culture and the Arts. How thrilled Tommy would be to see the Welsh language and culture brimming with vitality…"
- Thomas Seymour, grandson of 'Tommy' Lord Howard de Walden

Gobeithio y gallwch fod yn bresennol i fwynhau penwythnos cofiadwy, yn llawn o dalentau ac enwau adnabyddus (23ain – 25ain Mehefin) yng Nghastell y Waun. Bydd perfformiadau yn y Capel gan y sacsaffonydd o Awstralia Amy Dickson, y pianydd o Gymru Llyr Williams, a’r clarinetydd Robert Plane yng nghwmni Triawd Piano Gould. Hefyd, bydd cyfle i ddysgu mwy am ‘Tommy’ gan ei ŵyr, Thomas Seymour. Bydd yr haneswyr blaenllaw Hazel Walford Davies a Peter Lord hefyd yn trafod Lord Howard de Walden fel noddwr llenyddol ac artistig.

Mae tocynnau a rhagor o wybodaeth ar gael ar y we:  www.gregynogfestival.org, neu ffoniwch 01686 207100, neu wrth y drws.