Rhoi help llaw i fywyd gwyllt a ffermwyr ifanc yn Llyndy Isaf

Llyndy Isaf yw cartref ein cynllun ysgoloriaeth ffermio, sy’n rhoi pwyslais mawr ar ffermio er lles natur. Gan nad oes yno lawer iawn o stoc, mae’n lle delfrydol i ffermwr ifanc ennill profiad ymarferol o ffermio a rhoi cyfle i fywyd gwyll ffynnu ar yr un pryd.

Pori sensitif

Mae’r fferm yn rhan o gynllun amaeth-amgylcheddol Glastir, ac felly mae angen cynlluniau stocio gofalus ar gyfer pob parsel o dir. Er enghraifft, mae’r holl stoc yn dod i lawr oddi ar y mynydd a’r ffriddoedd dros y gaeaf. Er bod hyn yn dipyn o her o ran porthi dros y gaeaf, mae golygu nad yw planhigion cynhenid fel grug yn cael eu gor-bori.

Mae lefelau pori ar y mynydd dros yr haf yn ddigon isel, hefyd, i ganiatâu i goetiroedd aildyfu. I lawr wrth y llyn, mae’r gwartheg yn pori’r corsydd a’r fignen fel nad yw glaswellt y gweunydd a brwyn yn cael cymryd drosodd, a bod helyg Mair a gwahanol brysgwydd a blodau eraill yn cael cyfle i ffynnu.  

Wildlife grazer in amongst the cotton grass at Llyndy Isaf
Welsh Black cow in amongst cotton grass near Llyn Dinas, Snowdonia
Wildlife grazer in amongst the cotton grass at Llyndy Isaf

Glaswelltiroedd mwy cyfoethog 

Dim ond pedwar cae ‘wedi’u gwella’ sydd yn Llyndy – ar y cyfan, mae caeau sydd wedi’u gwella’n lliw gwyrdd iraidd ond nid ydynt yn gyfoethog iawn o ran amrywiaeth y glaswelltydd. Mae'r caeau hyn o dan bwysau i dyfu porthiant i'r anifeiliaid dros y gaeaf, glaswellt i'w bori dros gyfnod wyna a glaswellt da i’w bori er mwyn pesgi. Ond does dim angen i gynhyrchiant, pridd iach ac amrywiaeth fod yn bethau ar wahân.

Eleni, rydym yn mynd i hau 'gwndwn llysieuol' (herbal ley) sy'n gyfuniad cymhleth o laswelltydd, codlysiau a pherlysiau y gellir ei ddisgrifio fel 'cyfuniad o fasnachwr gwrtaith, cynhyrchydd bwyd a milfeddyg’! Bydd y cyfuniad cyfoethocach o laswelltydd yn helpu i wella ansawdd y pridd, sicrhau bod mwy o fwynau ar gael i’r anifeiliaid, a gwneud y caeau hyn yn fwy amrywiol.  

Gwneud lle ar gyfer byd natur

Mae llygod pengrwn y dŵr wedi gweld mwy o ostyngiad yn eu niferoedd na bron unrhyw famal gwyllt arall ym Mhrydain yn ystod yr 20fed ganrif. Ar dir amaethyddol, maent wedi colli cynefinoedd gan fod mwy o laswelltir yn cael ei dorri i gynyddu cynhyrchiant. Felly, yn Llyndy, mae llawer o gaeau sydd ger cwrs dŵr wedi’u gadael heb eu torri, gan roi cyfle i lygod pengrwn y dŵr dyrchu trwy’r cyrs a bwyta’r brwyn. Ychydig o anifeiliaid a roddir i bori yno ar y tro hefyd rhag iddyn nhw stompio.  

 

Bluebells at Llyndy Isaf
Young farmer and sheepdog in amongst the bluebell covered woods at Llyndy Isaf, Snowdonia
Bluebells at Llyndy Isaf

Rheoli rhywogaethau ymledol

Defnyddiwyd dull ffermio dwysedd isel ar fynydd Llyndy ers blynyddoedd ac felly mae coed yn cael cyfle i aildyfu ac mae prysgoed cynhenid wedi ffynnu yno. Fodd bynnag, mae’r rhododendron, sy’n rhywogaeth ymledol, yn bygwth cymryd drosodd a threchu’r planhigion cynhenid. Mae’r ceidwaid a’r ysgolor wedi bod yn mynd i’r afael â hyn trwy waith rheoli, yn cynnwys codi planhigion ifanc, chwistrellu coesynnau a sgeintio wedi’i dargedu. 

Rhagor o amser i fonitro 

Gan y byddwn yn treialu ysgoloriaeth dair blynedd, sy’n debycach i brentisiaeth, o hyn ymlaen, bydd yr ysgolor yn cael rhagor o amser i ddatblygu syniadau ar y fferm, gan gydweithio’n agos â’n hecolegydd i fonitro’r newidiadau hyn.