Ysbryd Ned Lyonns ym Mwyngloddiau Aur Dolaucothi

Mwynwr yr 1930au ym Mwyngloddiau Aur Dolaucothi

Mae straeon rhyfedd a diddorol yn perthyn i Fwyngloddiau Aur Dolaucothi, yn Llanwrda. Un ohonyn nhw yw’r hanes am ysbryd Ned Lyonns.

Roedd Ned yn fwynwr yn Nolaucothi. Roedd yn gweithio shifftiau 12 awr, chwe niwrnod yr wythnos, nôl yn yr 1930au. Un diwrnod, gollyngwyd Ned i lawr at y wythïen fwyn i gloddio’r Geuffordd Hir ym Mwynglawdd Aur Dolaucothi.

Tua awr ar ôl dechrau’r shifft, dechreuodd cannwyll Ned bylu a chyn hir diffoddodd yn llwyr. Y gannwyll oedd ei unig ffynhonnell o olau. Gwaeddodd a sgrechiodd Ned am help ond nid oedd unrhyw ymateb.

Diwedd erchyll

Aeth oriau heibio ac ni chlywodd unrhyw un sŵn gweiddi Ned. Roedd e’n oer ac yn llwglyd ac felly penderfynodd ddringo wyneb anwastad y graig.

Roedd e’n gwybod ei fod yn beryglus, yn enwedig gan ei fod yn gwbl ddall yn y tywyllwch a’i ddwylo fel talpiau o rew. Llwyddodd i lusgo ei hunan lan tua hanner ffordd, cyn i’w droed symud darn rhydd o’r graig. Syrthiodd Ned druan i’r gwaelod.

Ar ddiwedd y shifft, daeth y tram allan o’r Geuffordd Hir a gwelodd y lleill un o sgidie maint naw Ned arno. Aeth y mwynwyr i chwilio am Ned, ond doedd dim golwg ohono. Hyd heddiw, mae rhai yn dweud eu bod nhw’n dal i’w glywed yn griddfan am help drwy’r mwynglawdd aur.