Diwrnod gwas neu forwyn yn Erddig

Byddai clychau Erddig, sy’n hongian y tu allan i Ystafell y Gweision, yn canu trwy’r dydd i alw’r gweision a’r morynion i wneud rhagor o waith.

Byddai pobl ifanc yn cael eu cyflogi, ac yn gadael eu cartref am y tro cyntaf, wedi iddyn nhw gyrraedd eu harddegau. Yn Erddig, byddai geneth 16 neu 17 mlwydd oed wedi cael ystafell wely yn yr atig, i’w rhannu gyda morwyn arall. Efallai byddai’r porthorion yn fechgyn 12 mlwydd oed.

Codi’n gynnar

Efallai byddai’n rhaid i forwyn cegin godi am 5.30yb, ymolchi’n sydyn gyda dŵr oer a gwisgo amdani. Yna, i lawr i’r gegin i olchi’r popty haearn a chynnau’r tân. Berwi’r dŵr oedd y flaenoriaeth gyntaf, yna mynd â phaneidiau o de i’r Feistres Tŷ a’r Gogyddes, a dŵr iddyn nhw i ymolchi.

Ewch i weld Capel Erddig, yn yr adain ychwanegol, a gomisiynwyd gan John Meller
Tu mewn i Gapel Erddig Andreas von Einsiedel



Byddai angen paratoi brecwast, yn gyntaf i’r gweision a’r morynion i’w fwyta yn Ystafell y Gweision. Yna, i’r teulu Yorke a’u gwesteion yn yr Ystafell Fwyta. Am 9 y bore, byddai’r holl weision a’r morynion yn cynnull yn y Capel ar gyfer cyfarfod gweddi’r bore dan arweiniad Mr Yorke.

Gweithio trwy'r dydd

Yn y bore, byddai’r gogyddes a’i staff yn paratoi prydau i ginio, te prynhawn a chinio gwadd gyda’r hwyr, yn ogystal â phrydau’r gweision a’r morynion. Byddai’n rhaid i forynion y tŷ wneud y gwelyau, gwagio’r bwcedi a’r potiau piso dan y gwely, a glanhau’r holl ystafelloedd.

Dychmygwch fywyd fel gwas neu forwyn wrth ymweld ag Erddig
Y Golchdy Sych yn Erddig a ddefnyddid i sychu a smwddio; gwelir mangl a rheseli sychu


 
Byddai’r golchwragedd yn brysur yn golchi ac yn smwddio holl ddillad golch y tŷ. Byddai’n rhaid i weision y tŷ lenwi lampau olew, sgeinio addurniadau ac chytleri arian, golchi gwydrau a chyflenwi glo a phren ar gyfer yr holl leoedd tân.
 
Os byddai’r holl ddyletswyddau wedi cael eu cwblhau, efallai byddai cyfle i orffwys am awr neu ddwy yn y prynhawn, ond roedd rhaid cychwyn gweithio eto erbyn 4pm. Roedd angen cludo dŵr poeth i’r ystafelloedd gwely er mwyn i bobl ymolchi, paratoi’r gwelyau i’w defnyddio, cau’r llenni, cynnal y tanau, cynnau lampau, paratoi swper y gweision a’r morynion, gosod y bwrdd bwyta a gweini pryd chwe chwrs i’r teulu i fyny’r grisiau.

I'r gwely o'r diwedd

Morwyn y gegin fyddai’r olaf i orffen ei gwaith, oherwydd byddai’n rhaid iddi hi olchi’r holl lestri wedi’r cinio gwadd, cyn gallai hi fynd i fyny’r grisiau  o gwmpas 10pm i’w hystafell wely yn yr atig, i fwynhau noson dda o gwsg, cyn y diwrnod newydd o’i blaen.

Dewch i ddarganfod bywydau go iawn y gweision a’r morynion yn Erddig
Gwely pedwar postyn i was yn atig dân Erddig

Gwas yn ‘larwm lladron

Ond ni fyddai’r gwas tŷ yn cael cysgu yn ei ystafell wely ein hun. Byddai’n cysgu ar wely metel ysgafn ym Mhantri’r Bwtler, a byddai’r gwely wedi’i osod ar draws sêff y llestri arian. Fe oedd y ‘larwm lladron!

Mae’r gwely i’w weld o hyd ym Mhantri’r Bwtler.