Dathlu 40 o flynyddoedd yn Erddig

Cyhoeddwyd : 13 Jun 2017 Diweddariad diwethaf : 12 Jun 2017

Roedd blynyddoedd o gloddio am lo wedi tanseilio’r plasty ac roedd yn suddo. Roedd y to yn gollwng ac roedd grymoedd dinistriol natur yn dechrau gadael eu hôl. Roedd y cyfrifoldeb enfawr yn pwyso’n drwm ar ysgwyddau Philip; ef oedd curadur olaf ei gartref teuluol, a oedd yn cynnwys casgliad unigryw o bortreadau o weision a barddoniaeth.

Yn ystod mis Mehefin, byddwn yn dathlu 40 blynedd ers agor Erddig i’r cyhoedd trwy adrodd stori ein sgweiar olaf a’i benderfyniad anodd i drosglwyddo ei gartref a’i holl gynnwys.

Heb etifedd nag aelodau o’r teulu i’w helpu i gynnal y plasty 70-ystafell, roedd Philip Yorke III yn byw yng nghanol yr adeilad adfeiliedig wrth i’r sefyllfa ddod yn rhy anodd iddo ei rheoli ar ei ben ei hun. Roedd rhannau helaeth o’r tŷ yn dadfeilio’n ddifrifol ac roedd angen sylw arnynt ar frys cyn iddi fynd yn rhy hwyr i achub Erddig a cholli’r plasty am byth.
 

It took four years for the house and gardens to be rescued from years of decay
Erddig State Bedroom during restoration in the early seventies

O Rwbel i Ryfeddod


Rydym wedi dod â’r stori hon yn fyw er mwyn i ymwelwyr weld a chlywed golygfeydd a synau y prosiect atgyweirio enfawr a oedd yn ein hwynebu wrth weddnewid Erddig o rwbel i ryfeddod.

Dilynwch daith Philip i weld sut yr ymdrechodd i ymladd brwydr ddiddiwedd yn erbyn dadfeiliad Erddig a chymryd y penderfyniad anodd i roi cartref ei deulu i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol. 
 

Embark on a journey through the last squire’s decision to hand over his home and everything in it
Visitors enjoying Erddig's 40th anniversary installation, Dereliction to Distinction

Taith emosiynol

Bydd O Rwbel i Ryfeddod yn daith emosiynol o ddelweddau o’r archif, arteffactau a straeon am y sgweier ecsentrig, Philip Yorke III a sut y daeth i gyflwyno ei gartref ac eiddo helaeth ei deulu, a gasglwyd gan ei deulu dros genedlaethau, i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol.

Am saith mlynedd, roedd Philip yn byw mewn un ystafell yn y tŷ, yn ceisio atal blynyddoedd o ddadfeiliad ar ei ben ei hun, ond er gwaethaf ei ymdrechion dyfeisgar aeth y cyfan yn drech nag ef. 
 

Discover Erddig’s 40th anniversary installation, Dereliction to Distinction
Erddig Drawing Room showing Philip Yorke III's bed in the corner

Casgliad y teulu yn dirywio


Roedd gwaith mwyngloddio yn union o dan y tŷ yn y blynyddoedd ar ôl y rhyfel wedi achosi i’r adeilad suddo 5 troedfedd ar un ochr; roedd y to wedi pydru ac yn gollwng, gan achosi difrod i bapur wal â baentiwyd â llaw, ac roedd casgliad y teulu o 30,000 o baentiadau, dodrefn, addurniadau a thlysau yn dirywio.

Yn 1973 cyflwynodd Philip y plasty o’r 17eg ganrif a’i holl gynnwys yn rhodd i’r elusen.

Discover Erddig’s 40th anniversary installation, Dereliction to Distinction
Philip Yorke III riding his penny farthing at Erddig

Fe gymerodd bedair blynedd ac £1 filiwn o bunnau i adfer y tŷ a’r gerddi i’w gogoniant (dros £6 miliwn yn arian heddiw). Mae’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol bellach yn gwario £81,046 y mis, ac yn derbyn cymorth 47 aelod staff a 250 gwirfoddolwr i ofalu am Erddig y tu allan a’r tu mewn. 
 

Dim etifedd


Heb etifedd na gweision i’w helpu, y gwir gost i Philip oedd gorfod gadael ei gartref, lle’r oedd ei deulu wedi byw ers y 1700au, ynghyd â’r holl atgofion a oedd ynghlwm yn y plasty.

Yn yr arddangosfa sy’n rhedeg tan fis Mawrth 2018, gall ymwelwyr roi eu hunain yn sefyllfa Philip wrth iddo wneud ei orau i edrych ar ôl ei gartref a oedd yn dadfeilio o’i amgylch a dod i’r penderfyniad na allai wneud dim mwy i’w achub.

Dywedodd Jamie Watson, Rheolwr Cyffredinol Erddig: “Nid costau ariannol yn unig sydd ynghlwm ag edrych ar ôl tŷ o’r maint hwn, mae gofyn am lawer o amser a gofal i sicrhau y caiff y 70 ystafell, dros 30,000 o addurniadau a dodrefn a 1,200 acer o barcdir a gerddi eu cadw ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol. 

“Yn anffodus, daeth i’r pwynt lle nad oedd yn bosibl i Philip barhau i wneud hynny, ond rydym yn ffodus iawn i gael ein tîm a haelioni ein gwirfoddolwyr, ymwelwyr a chefnogwyr i gadw’r cof am Philip yn fyw a gwarchod ei gartref a’i holl gynnwys, yn ôl ei ddymuniad.”

Mike Snowden Erddig Head Gardener 1973 to 1980 talks gardening and penny farthings with Philip Yorke III
Erddig Head Gardener Mike Snowden meeting Philip Yorke III and his penny farthing

Yn 1977, dywedodd Philip, a fu farw y flwyddyn ganlynol: “Dw i’n eithaf hoff o’r syniad y bydd pobl yn dod i weld [y tŷ]. Roeddwn i wastad yn meddwl y bydden nhw’n hoffi gweld sut oedd pobl yn byw gannoedd o flynyddoedd yn ôl. Mae pobl bob amser yn gofyn am ddod yma.

“[Pan oeddwn yn ifanc] roedd yn cael ei redeg yn dda iawn ac roedd llawer o bobl yn dod i aros yma yn yr haf. Maen nhw [yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol] yn mynd i’w adfer er mwyn i bobl ddod yma i’w fwynhau fel yr oedd yn arfer bod.”

Visit below stairs and imagine being a servant at Erddig
Brass servants' bells below stairs

Ddydd Mawrth 27 Mehefin, sef union 40 blynedd ar ôl agor Erddig i’r cyhoedd, bydd cyfle i ymwelwyr ymweld ag Erddig ar brisiau 1977, sef £2.00 yn unig.

Gofalu am Erddig y tu mewn a’r tu allan: 1977 yn erbyn 2017
•    £0.00 o filiau ynni misol (roedd Philip yn byw heb drydan) yn erbyn £3,333 y mis
•    Un dyn yn erbyn 47 aelod staff a 250 gwirfoddolwr
•    Llond llaw o ddefaid yn pori yn erbyn 24 garddwr (3 aelod staff a 21 gwirfoddolwr)
•    12.5 acer o lwyni a choed wedi gordyfu yn erbyn 11 lawnt drwsiadus, perllan o goed palalwyf wedi’u plethu a gardd rosod