Coed hen iawn a blodau gwyllt Lan-y-lai

Mae’r dolydd yn Lan-y-lai, Bro Morgannwg yn perthyn i gyfnod ffermio cyn y rhyfel, ac mae dau gynefin arbennig o wych yma – blodau gwyllt a choed aeddfed sy’n arbennig o hen.

Cewri cnotiog cordeddog

Gelwir y coed deri enfawr hwnt ac yma o gwmpas Lan-y-lai yn goed aeddfed hen iawn. Maen nhw tua 500 mlwydd oed.

Mae gan y coed ganghennau cnotiog a chordeddog sy’n llawn cymeriad. Ond yn bwysicaf oll, mae’n nhw’n gynefin unigryw i adar, trychfilod a chreaduriaid eraill.

Yn aml, mae’n nhw hefyd yn lleoedd ardderchog i ddod o hyd i ffwng ffantastig sy’n dibynnu ar y coed yma am eu bodolaeth - fel y mae cen a thrychfilod pren marw.

Tra bod coeden ‘aeddfed’ yn hen iawn o’i chymharu â choed eraill o’r un rhywogaeth, 'does dim diffiniad pendant o’r gair. Caiff deri 500-600 mlwydd oed, fel y rhai yn Lan-y-lai, eu hystyried yn goed aeddfed, tra bod ffawydden 300 mlwydd oed hefyd yn goeden aeddfed. Mae hyn am fod coed yn tyfu ar gyflymdra gwahanol .

Saffari synhwyrau

Mae dolydd llawn blodau gwyllt yn lleoedd arbennig o hardd, ac ar ddechrau’r haf mae’n nhw’n llawn lliwiau o bob math, porfeydd a pherlysiau, a sŵn grwnian pryfed wrth frysio o flodyn i flodyn.

Mae dolydd fel Lan-y-lai yn bodoli oherwydd, ar un adeg, byddai angen i ffermwyr traddodiadol gynhyrchu digon o fwyd i gynnal eu stoc drwy’r gaeaf. Ond, ar ôl yr Ail Ryfel Byd, cafodd llawer o laswelltir ei wella’n amaethyddol ac oherwydd hyn ry’n ni wedi colli llawer o weirdiroedd naturiol a lled-naturiol.

Ond, yma yn Lan-y-lai, ry’n ni’n cadw’r hen draddodiad yn fyw, a chanlyniad hyn yw’r amrywiaeth bendigedig o flodau.

Dewch am dro yn y gwanwyn hwyr neu’r haf cynnar i ddarganfod pob math o flodau gwyllt fel tamaid y cythraul, gellesg , llysiau’r-milwr, trewyn, cribau San Ffraid a’r cwcwll y mynach prin sydd hefyd yn wenwynig.

Mae’r caeau gwair yn cael eu torri yn yr haf hwyr (canol i ddiwedd Gorffennaf neu ddechrau Awst). Petaen nhw’n cael eu torri’n gynharach, ni fyddai’r blodau gwyllt yn cael cyfle i ffurfio a bwrw hadau. Yn yr hydref a’r gaeaf, ry’n ni’n dod â bridiau merlod traddodiadol neu weithiau wartheg i bori.

Mae hyn yn agor y gweirdir ar gyfer tyfiant newydd ac yn cael gwared â thyfiant mwy bras, gan ganiatáu i fwy o amrywiaeth o flodau gwyllt ymddangos yn y gwanwyn a’r haf.

Felly, os hoffech chi ymgolli am rai oriau ym mharadwys gwirioneddol bywyd gwyllt, yna ymweliad â Lan-y-lai amdani.