Gwirfoddolwr hynaf Cymru yn dathlu ei phen-blwydd yn 100 oed

Cyhoeddwyd : 19 Jan 2018 Diweddariad diwethaf : 07 Feb 2018

Heddiw, ddydd Gwener 19 Ionawr, mae un o wirfoddolwyr hynaf Erddig, Joan Capel, yn troi’n 100. Mae Joan yn un enghraifft o’r menywod ysbrydoledig sy’n cyfrannu at yr Ymddiriedolaeth heddiw ac mae ei stori’n lansio rhaglen o ddigwyddiadau ac arddangosfeydd drwy gydol 2018 sy’n edrych ar straeon cudd y menywod sydd wedi helpu i siapio a diogelu ein lleoliadau arbennig.

Ar ôl symud o gwmpas y DU yn gwneud swyddi ysgrifenyddol amrywiol, denwyd Joan i’r neuadd hon yn Wrecsam yn ei hymddeoliad ar ôl clywed sibrydion am safon y cinio oedd ar gael yno. Mae wedi bod yn gwirfoddoli yno ers dros 25 mlynedd – yn gyntaf fel stiward y tŷ a nawr yn y siop lyfrau.

I ddathlu ei phen-blwydd arbennig, mae Joan wedi cofnodi ei hatgofion o dyfu i fyny yn y 1920au a’r cyfleoedd gyrfaol cyfyngedig oedd ar gael iddi, ynghyd â’i chyngor i ferched ifanc heddiw. Mae’r Ymddiriedolaeth yng Nghymru yn gwahodd pobl i rannu eu gobeithion i fenywod dros y 100 mlynedd nesaf.

" In 1987 I volunteered at Erddig to keep me active in retirement and have been repaid a hundred fold. My philosophy for life is that the woman who works and is not bored is never old and I intend to repay Erddig by spending my centenary in January 2018 still serving it."
- Joan Capel, Bookshop Volunteer

Yn wreiddiol o Essex, daeth ei gwaith gweinyddol â Joan i Ogledd Cymru lle mae wedi bod yn byw ers dros 30 mlynedd.

Darganfod Erddig


Gwnaeth ddarganfod Erddig wedi ymddeol, oherwydd “dyna lle’r oedd y cinio gorau allan o holl leoliadau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol”, a dechreuodd wirfoddoli, yn gyntaf fel stiward y tŷ a nawr yn y siop lyfrau.

Mae Joan o’r farn bod gwirfoddoli yn cadw ei meddwl yn actif, a dywedodd: “Fe wirfoddolais yn Erddig i gadw’n brysur yn fy ymddeoliad, ac mae’r penderfyniad wedi talu ar ei ganfed. Rwy’n glynu wrth y syniad nad yw menywod sy’n gweithio’n diflasu nac yn mynd yn hen, ac rwy’n bwriadu diolch i Erddig drwy barhau i’w gwasanaethu pan fydda i’n troi’n 100 ym mis Ionawr 2018.’

O ddigwyddiadau i godi arian, mae Joan Capel yn dathlu ei 100fed pen-blwydd a 26 mlynedd o wirfoddoli yn Erddig

O ddigwyddiadau i godi arian, mae Joan Capel yn dathlu ei 100fed pen-blwydd a 26 mlynedd o wirfoddoli yn Erddig
O ddigwyddiadau i godi arian, mae Joan Capel yn dathlu ei 100fed pen-blwydd a 26 mlynedd o wirfoddoli yn Erddig
O ddigwyddiadau i godi arian, mae Joan Capel yn dathlu ei 100fed pen-blwydd a 26 mlynedd o wirfoddoli yn Erddig
" Joan helps to raise thousands each year in the bookshop. She’s fantastic and a real joy to work with and she inspires everyone she meets. From dressing up as a Victorian for special events and handing out chocolate prizes at our Easter trails to selling raffle tickets at our outdoor theatre and being Mother Christmas in our grotto, her devotion to Erddig over the years has made such a difference."
- Shane Lloyd, Visitor Welcome Supervisor

- Shane Lloyd, Goruchwylydd Croesawu Ymwelwyr

Cafodd ei geni ym 1912, y flwyddyn pan enillodd menywod yr hawl i bleidleisio, ac mae Joan yn un o’r menywod arbennig sy’n ysbrydoli ac yn helpu i ddiogelu’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghymru.


Merched a phŵer


Drwy gydol 2018, i ddathlu canmlwyddiant Deddf Cynrychiolaeth y Bobl 1918, byddwn yn unioni’r cydbwysedd rhwng straeon y dynion a straeon y merched drwy adrodd hanesion ein lleoliadau arbennig gyda rhaglen o ddigwyddiadau ac arddangosiadau ar y thema Merched a Phŵer.

Agnes Pochin, Laura McLaren and Priscilla Bright-McLaren
Agnes Pochin, Laura McLaren and Priscilla Bright-McLaren
Agnes Pochin, Laura McLaren and Priscilla Bright-McLaren


Mae’r rhaglen yn cynnwys llwybrau drwy’r ardd, arddangosfa hanes a gosodiad celf yng Ngardd Bodnant yn trafod etifeddiaeth Laura McLaren – merch perchennog yr ystâd, Henry Pochin – a wasanaethodd gyda Chymdeithas Genedlaethol Llundain y Swffragetiaid, a enillodd Fedal Anrhydedd Fictoria yr RHS ac a gafodd ei disgrifio yn y Times fel un o arddwriaethwyr gorau Ewrop.


Yn Llanerchaeron, gall ymwelwyr glywed hanes ‘Pŵer y Peisiau’; y menywod a adeiladodd, a ddiogelodd ac a achubodd yr ystâd Sioraidd hon, gan ddechrau gyda Diwrnod y Merched ym mis Mai. Bydd mwy o ddigwyddiadau’n cael eu cyhoeddi wrth i’r flwyddyn fynd yn ei blaen.
Bu Mary Ashby Lewis yn rheoli ystâd Llanerchaeron o 1855 hyd ei marwolaeth ym 1917

Mary Ashby Lewis managed the Llanerchaeron estate from 1855 until her death in 1917
Mary Ashby Lewis managed the Llanerchaeron estate for 56 years after the death of her husband
Mary Ashby Lewis managed the Llanerchaeron estate from 1855 until her death in 1917

Mae hanes Erddig wedi’i gofnodi’n hynod o fanwl gan fenywod yr ystâd; yn llythyron, dyddiaduron a disgrifiadau gwragedd a mamau sgweieriaid Efrog; yn y gwaith celf a gomisiynwyd gan y forwyn bersonol Betty Ratcliffe a arddangoswyd mewn llefydd blaenllaw yng nghartref y teulu; i’r gynrychiolaeth gytbwys o’r gweision benywaidd oedd yn gweithio o dan y grisiau mewn barddoniaeth a phortreadau.

Group photo of servants at Erddig taken in 1912
Group photo of servants at Erddig taken in 1912
Group photo of servants at Erddig taken in 1912


Bydd Merched a Phŵer yn tynnu sylw at y menywod hyn a sut maent wedi siapio’r llefydd arbennig rydym wedi’u hetifeddu.


Cyfraniad eithriadol


Dywedodd Justin Albert, ein Cyfarwyddwr ar gyfer Cymru: ‘Rydym am ddymuno Pen-blwydd Hapus arbennig iawn i Joan. Diolch o waelod calon iddi oddi wrth bawb yn yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol am ei chyfraniad hir a rhagorol yn Erddig.’


‘Dros y flwyddyn nesaf, rydyn ni eisiau i ymwelwyr ddysgu mwy am y menywod sydd wedi bod yn allweddol o ran datblygu a dylanwadu ar ein lleoliadau arbennig ledled Cymru, o foneddigesau’r tŷ, y morwynion a gweision stabl i’n staff a’n gwirfoddolwyr, fel Joan.


‘Wrth i’r wlad ddathlu canmlwyddiant yr hawl i bleidleisio, a chyda thrafodaethau am rôl menywod mor amlwg ag erioed, gobeithiwn y bydd digwyddiadau ac arddangosiadau Merched a Phŵer yn annog ymwelwyr i rannu eu gobeithion am sut bydd rôl y ferch yn newid dros y 100 mlynedd nesaf.’


Rhannwch eich gobeithion i fenywod dros y 100 mlynedd nesaf gyda @NTWales gan ddefnyddio #ByddwchFelJoan


#ByddwchFelJoan yn 2018


Byddwch yn hyderus
“Byddwch yn hyderus yn eich hun. Fe fethais i rai cyfleoedd gan nad oeddwn i’n ddigon hyderus.”


Byddwch yn ymrwymedig
“Penderfynwch beth rydych chi ei eisiau ac ewch amdani.”


Gweithiwch yn galed
“Os yw’r gwaith yn rhwydd, peidiwch â meddwl nad oes angen i chi weithio’n galed.”