Adeiladau hanesyddol ar Stad Cleidda

Castell Cleidda wedi’i amgylchynu gan goed, Sir Fynwy

Mae Stad Cleidda yn Sir Fynwy, De Cymru, yn barc tirluniedig o’r 18fed ganrif sydd â golygfeydd ysgubol godidog a phensaernïaeth gain i gyd-fynd â nhw.

Tŷ Cleidda

Mae Tŷ Cleidda yn adeilad rhestredig Gradd I. Cafodd ei ailadeiladu yn yr arddull Roegaidd glasurol yn y 1830au gan y pensaer Edward Haycock. Mae’n ddigon posib mai hwn yw’r  tŷ olaf o’r arddull hon sy’n dal i fodoli yng Nghymru.

Mae ganddo wyneb carreg nadd a tho llechi, a’r portico Ïonaidd yw’r peth amlycaf ym mhen blaen y tŷ – sef, cyntedd arddull Roegaidd gyda tho sy’n cael ei gynnal gan bedair colofn. Mae ganddo gynllun sgwâr, ac ar y tu mewn yr ystafell fwyaf trawiadol yw’r cyntedd.

Mae’r cyntedd yn hirgrwn. Mae ganddo nenfwd ceugrwm sy’n cael ei gynnal gan saith piler Tysgaidd sydd wedi cael eu paentio i edrych fel marmor melyn. Mae ail gyntedd y tu hwnt i hwn, gydag ystafell ar y ddwy ochr. Mae grisffordd gantilifrog yn arwain at oriel ar y llawr cyntaf sy’n rhedeg yr holl ffordd o gwmpas pedair ochr neuadd sgwâr.

Porth Gothig

Adeiladwyd y porth a’r rheiliau trawiadol yn 1790 ar gyfer  William Jones. Y pensaer enwog, John Nash, oedd yn gyfrifol am eu cynllunio. Maen nhw wedi cael eu rhestru’n Radd II ac maen nhw’n ffurfio sgrin fynedfa Gothig addurniadol gyda giatiau. Mae’n debyg bod y muriau allanol a’r rheiliau yn dyddio o gyfnod diweddarach, efallai o’r 19eg ganrif.

Castell Cleidda

Ystyrir bod Castell Cleidda yn un o’r ffoldai nodedig a godwyd yng Nghymru yn y 18fed ganrif. Fe’i hadeiladwyd yn y 1790au gan William Jones o Dŷ Cleidda gyda’r diben o ‘dawelu meddwl yr effeithiwyd arno ar ôl colli gwraig hynod ragorol’, ar ôl i’w wraig Elizabeth farw.

Mae’r castell rhestredig Gradd I yn siâp-L . Mae ganddo gylchfur sy’n cysylltu dau dŵr carreg crwn a thŵr sgwâr yn y canol. Mae’r tu allan wedi’i rendro â phlinthiau carreg nadd, siliau, cornisiau a ffrisiau, paneli a bylchfuriau addurnol. Cafodd ei ddylunio gan y pensaer a’r cynllunydd gerddi John Davenport.

Adeiladau pwysig eraill

Mae’n debyg mai Davenport hefyd wnaeth ddylunio’r ardd furiog a adeiladwyd gan William Jones fel rhan o welliannau’r stad yn y 1780au. Mae mynedfeydd bwaog arddull Duduraidd ar yr ochr ogleddol a’r ochr ddwyreiniol.

Adeiladwyd y Porthdy, ger y porth bwaog, tua 1840. Er mwyn cydweddu â’r tŷ a’r ffoldy, mae ganddo wyneb carreg nadd ac mae’n cynnwys dyluniadau Tuduraidd a Gothig.

Mae Chapel Farm a Fferm Ffynnonau yn adeiladau rhestredig Gradd II. Maen nhw’n dyddio yn ôl i’r 17eg ganrif. Adeiladwyd tŷ Chapel Farm ar safle adeilad cynharch o’r 16eg ganrif, ac mae’r tai allan yn dyddio o’r 18fed ganrif a’r 19eg ganrif.

Mae adeiladau diddorol eraill o amgylch y stad yn cynnwys y Garden Cottages, Huntman’s Cottage, Rose Cottage, y cytiau cŵn a Poors Barn. Mae amrywiaeth o adeiladau eraill traddodiadol, yn gysylltiedig â gwaith a bywyd bob dydd, i’w gweld ar draws y stad.