Creu dalgylch glanach, iachach

Prosiect
Llyn Serw gyda lilis melyn ar y Migneint, Eryri

Prosiect Dalgylch Conwy Uchaf

Mae holl ddalgylch afon Conwy yn ymestyn dros 574 km2 – ardal yr un maint ag Ynys Manaw. Mae yno drefi twristaidd prysur fel Conwy a Betws-y-coed, pentrefi gwledig fel Cwm Penmachno a ffermydd mynydd anghysbell fel y rhai sy’n rhan o stâd Ysbyty Ifan.

Mae’r cynefinoedd sydd yma’n amrywio o orgorsdir a rhostir ar lethrau uchaf y Migneint i ffriddoedd a choetir wrth ichi ddod lawr tuag at gaeau glas ffermydd yr iseldir, dolydd ac aberoedd y tir isel. Mae afonydd yn rhedeg o un pen i’r llall o’r dalgylch ac yn cysylltu cynefinoedd a chartrefi gyda ffynhonnell y dŵr ar ben y Migneint yr holl ffordd i lawr at y môr yng Nghonwy.

Er bod ein gwaith yn canolbwyntio ar Gonwy Uchaf, rydym yn gobeithio cael dylanwad positif yn nes i lawr yr afon ac o fewn holl ddalgylch afon Conwy, fel y gwelwch ar y map isod. 

Dalgylch Conwy
Map yn dangos y prosiect Ddalgylch Conwy yng Ngogledd Cymru

Arafu'r llif

Wrth i lifogydd eithafol ddod yn ddigwyddiad rheolaidd, mae’r angen i arafu’r llif wedi dod yn fwyfwy amlwg. Mae’r ffaith fod llifogydd yn digwydd yn amlach hefyd yn gallu bod yn symptom o’r ffaith nad yw sefyllfa byd natur fel y dylai fod. Mae nifer o gynefinoedd gwerthfawr yn ddarniog ac mewn cyflwr gwael. O ganlyniad, mae rhai o’r anifeiliaid gwyllt sy’n dibynnu ar y cynefinoedd hyn mewn trafferth a dydi’r amgylchedd ddim yn gallu addasu mor dda i’r tywydd garw ac eithafol sy’n gwaethygu oherwydd newid hinsawdd.

Llifogydd yng Nghapel Curig, Eryri
Llifogydd yng Nghapel Curig, Eryri

Mynd at wraidd y broblem

Drwy weithio gyda chymunedau, sefydliadau, tirfeddianwyr a thenantiaid lleol gallwn greu cynefinoedd gwell sydd wedi eu cysylltu â’i gilydd ac sy’n cynnal cyfoeth o fywyd gwyllt ac felly mewn sefyllfa well i wynebu anawsterau’r dyfodol. 

Byddwn yn canolbwyntio ein gwaith yng Nghonwy Uchaf, lle mae tarddiad saith o’r prif lednentydd sy’n llifo i’r brif afon ac sy’n gartref i un o’n stadau mwyaf yng Nghymru, stâd Ysbyty Ifan. Mae’r stâd hon yn cynnwys 51 o ffermydd mynydd ac 8,000 hectar o rostir gwyllt, agored a gorgorsdir yn uchel ar y Migneint.
 

Pam fod corsydd mor bwysig?

Plu’r Gweunydd ar orgorsydd y Migneint yn Eryri
Plu’r Gweunydd ar orgorsydd y Migneint yn Eryri
" Mae gorgorsdir yn brinnach na fforestydd glaw ac yn fwy effeithiol, fesul erw, am storio carbon na’r Amazon – mae’n anhygoel bod 4% o holl fawndir mwyaf dwfn ac effeithiol yn y byd, sef gorgorsdir, yng Nghymru."
- Dewi Davies, Rheolwr Prosiect Dalgylch Conwy Uchaf

Mae cors iach yn un ffordd o helpu i atal dŵr rhag gorlifo yn agos at ei ffynhonnell. Mae’r glaw sy’n syrthio ar y Migneint yn cael ei lanhau a’i hidlo drwy’r migwyn ar y gors, sef mwsogl sydd fel sbwng sy’n arafu llif y dŵr. 

Mae’r Migneint yn llawer gwlypach heddiw na ryw chwe blynedd yn ôl. Mae hyn oherwydd fod 30,000 o argloddiau eu codi a 300km o ffosydd wedi eu llenwi. Mae hyn wedi helpu i adfer y cynefin gwerthfawr yma, gwella ei allu i storio carbon a lleihau llifogydd i lawr yr afon. 
 

Cyfleoedd i lawr yr afon 

Rydyn ni’n gwybod bod rhai nodweddion naturiol yn helpu i leddfu llifogydd. Er enghraifft, darganfu un astudiaeth fod glannau afon sy’n goediog yn helpu i gynyddu faint o ddŵr sy’n cael ei sugno i’r pridd a chadw’r dŵr yn y pridd yn hirach. 

" Be welon ni oedd fod dŵr yn ymdreiddio i’r pridd 67 o weithiau’n gyflymach a lleihad o 78 y cant yn y dŵr oedd yn rhedeg oddi ar wyneb y tir o dan goed o’i gymharu â glaswelltir. "
- Dr Miles Marshall, Canolfan Ecoleg a Hydroleg, Bangor

Yn Nyffryn Mymbyr ger Capel Curig, y lle gwlypaf yng Nghymru, rydyn ni wrthi’n plannu 5,000 o goed ar hyd y ceunentydd. Yn ogystal â helpu i leihau llif y dŵr, bydd yn gwella cynefin y ffridd ac yn rhoi llain werthfawr o dir i fywyd gwyllt fydd yn cysylltu coedwigoedd yn Nant Gwynant a Chapel Curig. 

Treialu dull newydd


Os gallwn ni ddeall yn well sut mae’r nodweddion naturiol yma’n helpu i leihau’r risg o lifogydd, fe allwn ni gyfrannu at ffordd newydd o feddwl sy’n dod â budd i bobl a bywyd gwyllt. Rydyn ni’n edrych ar y posibilrwydd o dreialu math newydd o gynllun talu i ffermwyr, fydd yn seiliedig ar y costau y gallen nhw ein helpu i’w hosgoi. 

Bob blwyddyn mae llifogydd yn costio miliynau o bunnoedd. Os gallwn ni ddefnyddio rhywfaint o’r arian hwnnw tuag at atal llifogydd mewn ffordd naturiol a gwella ansawdd dŵr, gallai’r manteision gynnwys:

  • Creu tirwedd iachach, mwy gwydn a hardd i bobl ei fwynhau
  • Cefnogi ffermydd i arallgyfeirio a chael clod am helpu i gynnal tirwedd iach
  • Bydd ein cymunedau’n gweld llai o achosion o lifogydd eithafol
  • Ymhen amser, bydd yr arbedion a wnawn yn sgil atal ac ymateb i lifogydd yn rhyddhau arian cyhoeddus ar gyfer blaenoriaethau eraill. 
  • Os yw’n costio llai i drin dŵr gallai olygu biliau is i gwsmeriaid. 

Os ydych chi eisiau rhagor o wybodaeth, neu eisiau bod yn rhan o’r prosiect, cysylltwch. 

Postiadau diweddaraf

07 Dec 16

Fferm newydd i ddod yn safle blaenllaw ar gyfer prosiect

Yn ddiweddar fe wnaethom brynu fferm 78 erw yng Nghwm Penmachno, Eryri, gyda’r nod o helpu i adfer cynefinoedd naturiol a lleihau llifogydd gan barhau i gynnal y traddodiad ffermio yng Ngharrog. Ym mis Rhagfyr fe wnaethom gynnal diwrnod agored llwyddiannus iawn yn y pentref i gyflwyno’r tîm, y prosiect a’n syniadau ar gyfer Carrog i’r gymuned leol.

Ffermdy Carrog, ger yr arwydd am Gwm Penmachno yn Eryri

2016

Cip ar ein gwaith

Dyma fideo’n dangos rhywfaint o waith a gobeithion Prosiect Dalgylch Conwy Uchaf

2014

Gwaith yn dechrau ar ‘Dyfodol y Ffridd’

Prosiect pum mlynedd i blannu coed yn Nyffryn Mymbyr ger Capel Curig. Y nod yw creu llain o dir i fywyd gwyllt sy’n cysylltu coedwigoedd yn Nant Gwynant a Chapel Curig. Mae’r dechneg plannu’n cynnwys ‘meddwl fel dafad’ drwy blannu mewn llefydd anodd eu cyrraedd, fel ein bod yn gwarchod cyfuniad o goed ifanc criafol, bedw, y ddraenen wen a’r ddraenen ddu, rhag cael eu bwyta gan y defaid. Mae’r rhan fwyaf o’r coed yn cael eu plannu ar hyd ceunentydd sydd hefyd yn helpu i slofi llif y dŵr.

Coed newydd eu plannu yn Nyffryn Mymbyr, Eryri