Creu dalgylch glanach, iachach

Prosiect
Llyn Serw gyda lilis melyn ar y Migneint, Eryri

Prosiect Dalgylch Conwy Uchaf

Mae holl ddalgylch afon Conwy yn ymestyn dros 574 km2 – ardal yr un maint ag Ynys Manaw. Mae yno drefi twristaidd prysur fel Conwy a Betws-y-coed, pentrefi gwledig fel Cwm Penmachno a ffermydd mynydd anghysbell fel y rhai sy’n rhan o stâd Ysbyty Ifan.

Mae’r cynefinoedd sydd yma’n amrywio o orgorsdir a rhostir ar lethrau uchaf y Migneint i ffriddoedd a choetir wrth ichi ddod lawr tuag at gaeau glas ffermydd yr iseldir, dolydd ac aberoedd y tir isel. Mae afonydd yn rhedeg o un pen i’r llall o’r dalgylch ac yn cysylltu cynefinoedd a chartrefi gyda ffynhonnell y dŵr ar ben y Migneint yr holl ffordd i lawr at y môr yng Nghonwy.

Er bod ein gwaith yn canolbwyntio ar Gonwy Uchaf, rydym yn gobeithio cael dylanwad positif yn nes i lawr yr afon ac o fewn holl ddalgylch afon Conwy, fel y gwelwch ar y map isod. 

Dalgylch Conwy
Map yn dangos y prosiect Ddalgylch Conwy yng Ngogledd Cymru
Dalgylch Conwy

Arafu'r llif

Wrth i lifogydd eithafol ddod yn ddigwyddiad rheolaidd, mae’r angen i arafu’r llif wedi dod yn fwyfwy amlwg. Mae’r ffaith fod llifogydd yn digwydd yn amlach hefyd yn gallu bod yn symptom o’r ffaith nad yw sefyllfa byd natur fel y dylai fod. Mae nifer o gynefinoedd gwerthfawr yn ddarniog ac mewn cyflwr gwael. O ganlyniad, mae rhai o’r anifeiliaid gwyllt sy’n dibynnu ar y cynefinoedd hyn mewn trafferth a dydi’r amgylchedd ddim yn gallu addasu mor dda i’r tywydd garw ac eithafol sy’n gwaethygu oherwydd newid hinsawdd.

Llifogydd yng Nghapel Curig, Eryri
Llifogydd yng Nghapel Curig, Eryri
Llifogydd yng Nghapel Curig, Eryri

Mynd at wraidd y broblem

Drwy weithio gyda chymunedau, sefydliadau, tirfeddianwyr a thenantiaid lleol gallwn greu cynefinoedd gwell sydd wedi eu cysylltu â’i gilydd ac sy’n cynnal cyfoeth o fywyd gwyllt ac felly mewn sefyllfa well i wynebu anawsterau’r dyfodol. 

Byddwn yn canolbwyntio ein gwaith yng Nghonwy Uchaf, lle mae tarddiad saith o’r prif lednentydd sy’n llifo i’r brif afon ac sy’n gartref i un o’n stadau mwyaf yng Nghymru, stâd Ysbyty Ifan. Mae’r stâd hon yn cynnwys 51 o ffermydd mynydd ac 8,000 hectar o rostir gwyllt, agored a gorgorsdir yn uchel ar y Migneint.
 

Pam fod corsydd mor bwysig?

Plu’r Gweunydd ar orgorsydd y Migneint yn Eryri
Plu’r Gweunydd ar orgorsydd y Migneint yn Eryri
Plu’r Gweunydd ar orgorsydd y Migneint yn Eryri
" Mae gorgorsdir yn brinnach na fforestydd glaw ac yn fwy effeithiol, fesul erw, am storio carbon na’r Amazon – mae’n anhygoel bod 4% o holl fawndir mwyaf dwfn ac effeithiol yn y byd, sef gorgorsdir, yng Nghymru."
- Dewi Davies, Rheolwr Prosiect Dalgylch Conwy Uchaf

Mae cors iach yn un ffordd o helpu i atal dŵr rhag gorlifo yn agos at ei ffynhonnell. Mae’r glaw sy’n syrthio ar y Migneint yn cael ei lanhau a’i hidlo drwy’r migwyn ar y gors, sef mwsogl sydd fel sbwng sy’n arafu llif y dŵr. 

Mae’r Migneint yn llawer gwlypach heddiw na ryw chwe blynedd yn ôl. Mae hyn oherwydd fod 30,000 o argloddiau eu codi a 300km o ffosydd wedi eu llenwi. Mae hyn wedi helpu i adfer y cynefin gwerthfawr yma, gwella ei allu i storio carbon a lleihau llifogydd i lawr yr afon. 
 

Cyfleoedd i lawr yr afon 

Rydyn ni’n gwybod bod rhai nodweddion naturiol yn helpu i leddfu llifogydd. Er enghraifft, darganfu un astudiaeth fod glannau afon sy’n goediog yn helpu i gynyddu faint o ddŵr sy’n cael ei sugno i’r pridd a chadw’r dŵr yn y pridd yn hirach. 

" Be welon ni oedd fod dŵr yn ymdreiddio i’r pridd 67 o weithiau’n gyflymach a lleihad o 78 y cant yn y dŵr oedd yn rhedeg oddi ar wyneb y tir o dan goed o’i gymharu â glaswelltir. "
- Dr Miles Marshall, Canolfan Ecoleg a Hydroleg, Bangor

Yn Nyffryn Mymbyr ger Capel Curig, y lle gwlypaf yng Nghymru, rydyn ni wrthi’n plannu 5,000 o goed ar hyd y ceunentydd. Yn ogystal â helpu i leihau llif y dŵr, bydd yn gwella cynefin y ffridd ac yn rhoi llain werthfawr o dir i fywyd gwyllt fydd yn cysylltu coedwigoedd yn Nant Gwynant a Chapel Curig. 

Treialu dull newydd


Os gallwn ni ddeall yn well sut mae’r nodweddion naturiol yma’n helpu i leihau’r risg o lifogydd, fe allwn ni gyfrannu at ffordd newydd o feddwl sy’n dod â budd i bobl a bywyd gwyllt. Rydyn ni’n edrych ar y posibilrwydd o dreialu math newydd o gynllun talu i ffermwyr, fydd yn seiliedig ar y costau y gallen nhw ein helpu i’w hosgoi. 

Bob blwyddyn mae llifogydd yn costio miliynau o bunnoedd. Os gallwn ni ddefnyddio rhywfaint o’r arian hwnnw tuag at atal llifogydd mewn ffordd naturiol a gwella ansawdd dŵr, gallai’r manteision gynnwys:

  • Creu tirwedd iachach, mwy gwydn a hardd i bobl ei fwynhau
  • Cefnogi ffermydd i arallgyfeirio a chael clod am helpu i gynnal tirwedd iach
  • Bydd ein cymunedau’n gweld llai o achosion o lifogydd eithafol
  • Ymhen amser, bydd yr arbedion a wnawn yn sgil atal ac ymateb i lifogydd yn rhyddhau arian cyhoeddus ar gyfer blaenoriaethau eraill. 
  • Os yw’n costio llai i drin dŵr gallai olygu biliau is i gwsmeriaid. 

Os ydych chi eisiau rhagor o wybodaeth, neu eisiau bod yn rhan o’r prosiect, cysylltwch.