Skip to content

Ymweld â Ystad Hafod

Ymwelydd yn cerdded heibio arced gothig Ystad Hafod, Ceredigion
Ymwelydd yn cerdded heibio arced gothig Ystad Hafod | © National Trust Images / Paul Harris

Mae Hafod yn un o’r enghreifftiau gorau o dirwedd sy’n arddangos steil y pictiwresg o’r ddeunawfed ganrif. Wedi’i guddio yng nghrombil canolbarth Cymru bu’r ystad unwaith yn gartref llewyrchus i deulu’r Johnes – ac wedi’i ddisgrifio yn aml fel paradwys i’r rhai oedd yn byw yma. Er nad yw’r plasdy yn bodoli heddiw, mae rhywfaint o’r adeildadwaith o gyfnod yr ystad wreiddiol yn goroesi, gan amlygu straeon cudd o gyfnod hanesyddol cyffrous.

Gwaith cwympo coed cyfredol

O Ddydd Llun 11 Mawrth hyd Dydd Sul 28 Ebrill (tua saith wythnos) bydd gwaith cwympo coed yn digwydd yn Hafod. O ganlyniad i’r gwaith bydd llwybrau Coed Hafod wedi cau am y cyfnod hyn. Mae hefyd yn effeithio’r ffordd i gyrraedd y man parcio hygyrch ger Gardd Flodau Mrs Johnes. Mae modd cael mynediad at y man parcio drwy ddefnyddio ffordd arall, cysylltwch gyda ni os hoffech fanylion am hynny hafod@nationaltrust.org.uk neu 01974 282568.

Cerdded yn Hafod

O fewn yr ystad 200 hectar cewch hyd i bum llwybr wedi’i cyfeirio yn amrywio mewn hyd a thirwedd. Mae’r llwybrau wedi’u creu i wneud y gorau o’r golygfeydd amrwyiol, gan gynnwys y rhaeadrau, llennyrch mwsogl, gerddi wedi’u hadfer a phontydd dros geunentydd creigiog.

Mae’r teithiau ar gael i’w mwynhau drwy gydol y flwyddyn. Gyda’r teithiau hynny yn dilyn yr un llwybrau cylchol hanesyddol â greuwyd gan Thomas Johnes yn ei flynyddoedd cyntaf yn Hafod – llwybr Rhodfa’r Foneddiges a Rhodfa’r Bonheddwr sy’n lwybr mwy egniol sy’n mynd a chi heibio pont wladaidd a rhaeadr ‘mossy seat’. Mae hefyd modd i chi ymweld a’r eglwys, Eglwys Newydd, wedi’i adeiladu gan Johnes yn 1803 a’r unig adeilad mawr sy’n dal i sefyll o’r cyfnod hynny. Heddiw mae’n gartref i arddangosfa am yr ystad.

Beth sydd i’w weld yn Hafod heddiw?

Mwynhewch safle heddychlon Gardd Flodau Mrs Johnes’, gan gynnwys y mynedfeydd cerrig sydd wedi’u hadfer a phlanhigion sy’n cydfynd a’r rhai gwreiddiol oedd yn tyfu yma.

Yn ogystal â’r ardd wreiddiol, darganfyddwch nodweddion wedi’u hadfer o amgylch yr ystad fel y bont gadwyn, pont shân, y twnel a ffynnon Silenus.

Mae’r ystad yn parhau i fod yn gyrchfan boblogaidd ar gyfer ymwelwyr sy’n teithio Cymru yn chwilio am ardaloedd o natur gwyllt, gan ddenu unigolion creadigol, ysgrifennwyr ac artistiaid sy’n adlewyrchu hud y tirwedd o fewn eu gwaith.

Gwaith coed diweddar yn Hafod

Pan fyddwch yn ymweld â Hafod efallai y bydd rhai ardaloedd yn edrych yn wahanol i’r tro diwethaf i chi fod yma, neu, os yn ymweld am y tro cyntaf yn sylwi fod tipyn o goed wedi cael eu torri.

Mae’r coed yn Hafod yn rhan o goediwg weithredol; ry’ ni’n gweithio mewn partneriaeth gyda Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) sy’n gyfrifol am reolaeth y goedwig weithredol.

Dros y flwyddyn diwethaf bu’n rhaid i CNC gwblhau gwaith cwympo coed mewn sawl rhan wahanol o fewn yr ystad. Yn fwyaf diweddar, ardal o goed pinwydd urddasol ger y prif lwybr sy’n arwain o’r maes parcio tuag at Raeadr Peiran. Roedd y coed yn yr ardal hyn, ac eraill o fewn yr ystad, wedi’u heintio gydag afiechyd coed ac roedd yn rhaid eu cwympo am resymau diogelwch.

Ble mae’r coed wedi’u cwympo fel sylwch fod tyfiant naturiol yn dod yn ôl a bydd yr ardaloedd yma’n cael eu rheoli fel coedwig naturiol, gydag ardaloedd yn cael eu hail blannu gyda choed cynhenid.

Os oes unrhyw ymholiadau gennych ynglyn a’r gwaith cwympo coed, gellir cysylltu gyda CNC ar 0300 065 3000 neu ymholiadau@cyfoethnaturiolcymru.gov.uk

Os hoffech siarad gyda’r tim lleol yn Hafod, cysylltwch ar 01974 282568 neu hafod@nationaltrust.org.uk

Natur a bywyd gwyllt Hafod

Wrth grwydro ger yr afon – efallai cewch gipolwg ar ddyfrgi, neu os byddwch yn dawel iawn, gweld glas y dorlan yn gwibio heibio a’r siglen neu’r trochwr yn gorffwys gerllaw. Edrychwch yn yr awyr am adar ysglyfaethus fel gwalch Marthin gyda’u hadenydd eang o liw golau, y bwncath (gyda’u cynffon crwn) neu’r barcud coch (gyda’u cynffon fforchog). Mae’r bele swil i’w gweld weithiau yn crwydro’r coedwigoedd yn chwilota am fwyd a pharatoi at y torllwyth nesaf yn y gwanwyn.

Mae Hafod yn safle sy’n gyfoeth o fywyd gwyllt a bioamrywiaeth, gan gael ei ddynodi fel Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA). Mae’r dolydd yn gartref i gapiau cwyr bendigedig ac ochrau’r dyffrynnoedd serth yn creu awyrgylch arbennig ar gyfer cennau, rhedyn, mwsoglau a ffwng.

Gwartheg yr Ucheldir yn pori ar Ystad Hafod, Ceredigion
Gwartheg yr Ucheldir yn pori ar Ystad Hafod, Ceredigion | © National Trust Images/Paul Harris