Pam “Yr Hen Ysgoldy”?

Yr Hen Ysgoldy yn Aberdulais

Mae gan Ystafell De’r Hen Ysgoldy hanes amrywiol, o oes Fictoria hyd at y presennol.

Hanes byr...

Yn ystod cyfnod ffyniannus y diwydiant tunplat, cyflogwyd llawer o ddynion, menywod a phlant yn Aberdulais. Roedd y plentyn ieuengaf yn 8 mlwydd oed. Yn y 1830au hwyr adeiladodd y perchnogion yr ysgol er mwyn rhoi cyfle i’r plant gael rhyw fath o addysg ar ôl cwblhau eu diwrnod gwaith 12 awr. Cafodd y plant wersi darllen (yn bennaf y Beibl), rhifyddeg a chrefftau amrywiol.

Hen lun o blant ysgol yn Aberdulais
Plant ysgol yn Aberdulais (1914)

Byddai’r  gweithwyr tun yn defnyddio’r adeilad fel ystafell ddarllen, gan ddefnyddio’r Beibl yn eu hymdrechion i wella eu hagwedd foesol.

Yn aml defnyddiwyd yr adeilad fel man cyfarfod ar gyfer Bedyddwyr lleol a hefyd ar gyfer digwyddiadau cymdeithasol, gan gynnwys sioeau sleidiau llusern hud ac etholiadau cenedlaethol.

Symudodd y diwydiant tunplat i’r gweithfeydd is, a thros amser, daeth yr adeilad a’i dir yn eiddo i Dr Prell. Defnyddiodd ystafell yr ysgol fel ei feddygfa ac fe’i dilynwyd yn ei dro gan  Dr Thomas. Cafodd yr adeilad ei ddefnyddio fel meddygfa tan 1968.

Wedyn roedd yr adeilad yn eiddo i Gymdeithas Genedlaethol Pensiynwyr am gyfnod, cyn cael ei werthu i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn 1982.

Yn 1989 cafodd yr adeilad ei ailwampio gan ‘Gyfeillion Rhaeadr Aberdulais’. Gyda chymorth y gwirfoddolwyr, aethpwyd â’r adeilad yn ôl i’w wreiddiau. Erbyn heddiw mae’n cael ei alw yn Ystafell De’r Hen Ysgoldy, sy’n gweini cynnyrch lleol i holl ymwelwyr Aberdulais.