Prosiect Cynllun Rheoli Cynaliadwy (CRhC) Mawndiroedd Cymru

Golygfa ar draws Tir Comin Abergwesyn, Cymru, yn ystod gwaith mapio ar y mawnogydd

Efallai fod mawndiroedd yn y DU o dan fygythiad ond yng Nghymru maen nhw’n cael eu hadfer oherwydd gwaith sy’n cael ei wneud gan Brosiect Mawndiroedd Cymru newydd.

Mae Prosiect Cynllun Rheoli Cynaliadwy (CRhC) Mawndiroedd Cymru yn brosiect partneriaeth mawr sy’n gweithio gydag amrywiaeth o sefydliadau ar draws Cymru, gan gynnwys yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Ein prif nodau yw helpu i gyflawni targed 2020 Llywodraeth Cymru sef dod â mawndiroedd o dan reolaeth gynaliadwy yn ogystal â chodi ymwybyddiaeth o bwysigrwydd mawnogydd trwy roi gwybodaeth a sgiliau i gymunedau fydd yn rhoi modd iddynt gynnal a gofalu am fawndiroedd.

Mae’r prosiect hwn yn hyrwyddo ac yn arddangos y Cod Mawndir ar draws y DU, safon wirfoddol i brosiectau mawndiroedd y DU sydd am farchnata manteision hinsoddol adfer mawndiroedd. Rydym yn gobeithio y bydd y prosiect yn dod yn hyb cenedlaethol ar gyfer ymchwil ar fawndiroedd er mwyn rhannu’r wybodaeth â chymunedau ac ymchwilwyr trwy amrywiaeth o ddigwyddiadau ymwybyddiaeth, teithiau cerdded tywysedig ac anerchiadau.

Pwysigrwydd Mawn

Mae pedwar prif reswm pam mae mawndiroedd mor bwysig; bioamrywiaeth, storio carbon, gwerth hanesyddol yn ogystal ag ansawdd a mesur dŵr..

Mae mawndiroedd yn ffurfio cynefin unigryw sy’n cynnal amrywiaeth o rywogaethau planhigion yn ogystal â phryfed, adar a mamolion. Mae mawndiroedd yn gartref i nifer o rywogaethau sydd mewn perygl, megis y gylfinir a’r cwtiad aur.

Mae mawnogydd hefyd yn storio llawer iawn o garbon oherwydd nid yw’r planhigion sy’n tyfu yno yn gallu dadelfennu’n llwyr, ac felly mae’r carbon yn y planhigion yn cael ei gloi yn y mawn.

A wyddoch chi fod mawndiroedd yn gorchuddio dim ond tua 3% o arwyneb y ddaear ond maen nhw’n cynnwys mwy o garbon na holl goedwigoedd glaw y byd? Mae 12% o’r holl fawndiroedd yn y byd wedi’u lleoli yn y DU ac mae amcangyfrif o 70,000 hectar o orgors ucheldirol yng Nghymru. Mae mawndiroedd hefyd yn un o’r storfeydd carbon daearol mwyaf pwysig yn y DU ac yn cynnwys 20 gwaith mwy o garbon na chyfanswm y coedwigoedd yn y DU.

Gall mawndiroedd fod yn ffenestr i’r gorffennol ac mae’n ffaith hysbys eu bod yn cadw arteffactau’n berffaith, megis offer a dillad, o filoedd o flynyddoedd yn ôl. Yn ogystal â hyn, mae’r cylch hydrolegol hefyd yn cael ei effeithio gan gyflwr ein mawndiroedd. Mae llawer o’r dŵr a yfwn wedi draenio oddi ar fawndiroedd ucheldirol ac mae’n cael ei hidlo’n naturiol gan y mawn. Maen nhw hefyd yn chwarae rôl o ran atal llifogydd; gall mawndir iach ddal llawer mwy o ddŵr nag un sy’n erydu ac felly gall gyfyngu niwed o ganlyniad i lifogydd yn bellach i lawr yr afon.

Ein tir

Mae Tir Comin Abergwesyn wedi bod yn eiddo i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol er 1984 ac mae’n gorwedd yng nghanol Mynyddoedd Cambria, Powys. Yn 6,677 hectar, mae’r grŵp hwn o diroedd comin yn un o’r darnau mwyaf o dir yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghymru gyda thua 32% ohono’n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig, Ardal Cadwraeth Arbennig ac Ardal Gwarchodaeth Arbennig dynodedig. Er nad yw’r 68% sy’n weddill yn ddynodedig, gallai tua 20% o hwnnw gael ei ddosbarthu fel cynefin â blaenoriaeth gan gynnwys gorgors wedi’i haddasu, cyforgorsydd a  rhostir sy’n golygu bod hon yn ardal arwyddocaol ar gyfer ein gwaith adfer.