Prosiect Llynnoedd Ystad Ystagbwll

Pleser yw cael cyhoeddi a chyflwyno ein Swyddog Cymuned a Chyfranogiad newydd, Rebecca Evans. Bu Penfro yn gartref iddi ers yr 20 mlynedd ddiwethaf, ac mae hi wrth ei bodd yn yr awyr agored yn nofio, cerdded, rhedeg a threulio amser yn Ystâd Stagbwll gyda theulu a ffrindiau. “Mae gan Stagbwll le arbennig yn fy nghalon, ac rwy’n edrych ymlaen yn eiddgar at weithio gyda’r gymuned leol ar y prosiect hwn i warchod natur er budd pobl am nifer o flynyddoedd eto.” 

Hoffem ddiolch o galon i bawb a fynychodd sesiynau ymgysylltu Pobl Tir Môr neu a ymatebodd i’r holiadur ar-lein. Cafwyd ymateb gwych i’r ymgynghoriad, gyda thros 300 o bobl yn ymateb, ac yn mynegi barn am yr hyn sy’n gwneud Llynnoedd Stagbwll mor arbennig, yn ogystal â sut yr hoffech i’r llynnoedd edrych yn y dyfodol.  Mae’r ymgynghoriad hwn bellach wedi dod i ben, ac yn ystod mis Hydref bydd Pobl Tir Môr yn dadansoddi’r holl sylwadau, a gyflwynir mewn adroddiad i’r YG. Bydd yr adborth a dderbyniwyd o gymorth wrth lywio camau nesaf y prosiect, gyda mwy o ymgysylltu ar y gweill y flwyddyn nesaf. 

Bu’n ddeufis prysur i’n hymgynghorwyr ymgysylltiad cymunedol, Pobl Tir Môr, sydd wedi bod wrthi’n ddyfal mewn sesiynau ymgysylltu, yn ogystal â chychwyn arolwg ar-lein i gasglu barn y gymuned leol, ymwelwyr a rhanddeiliaid allweddol ar yr hyn sy’n gwneud Llynnoedd Stagbwll yn arbennig, yn ogystal ag archwilio sut hoffai pobl weld y llynnoedd yn datblygu i’r dyfodol. Ym mis Medi hefyd, croesawyd cynrychiolwyr o Cadw i Stagbwll i gael trosolwg o’r prosiect, ac i archwilio sut y gallwn gydweithio wrth i’r prosiect ddatblygu ymhellach.
 

Ym mis Awst penodwyd ymgynghorwyr allanol i greu astudiaeth dichonoldeb, gyda’r bwriad o archwilio opsiynau rheoli posib ar gyfer y llynnoedd. Dros y misoedd nesaf, bydd yr ymgynghorwyr yn archwilio’r holl opsiynau posib, ac yn cyhoeddi adroddiad ar gyfer ystyried pethau ymhellach. 

Cynhaliwyd ymweliad safle treftadaeth a chadwraeth ehangach yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn ystod mis Gorffennaf, gan alluogi’r tîm i ystyried a deall arwyddocad treftadaeth y safle, a sut mae dyluniad tirwedd Ystagbwll wedi newid dros amser. Cafodd yr ymweliad safle hwn ei arwain gan ymgynghorwr treftadaeth a thirwedd allanol. Roedd dysgu mwy am sut y cafodd y weledigaeth wreiddiol ar gyfer y llynoedd ei chreu yn brofiad cyfareddol, gan edrych ar sut yr oedd yn arfer edrych ac yna, cymharu’r weledigaeth honno â’r llynnoedd fel ag y maent heddiw Gwnaeth hyn wirioneddol roi dealltwriaeth well i bawb ohonom o natur gwbl unigryw yr ystâd, o’r cyfnod hwnnw hyd heddiw.

Pleser yw cadarnhau ein bod wedi penodi Pobl Tir Môr i fwrw ymlaen â’r ymgynghoriad cymunedol. Bydd yr ymgynghoriad hwn yn sicrhau bod pobl sy’n byw yng nghyffiniau’r llynnoedd, yn ogystal â phobl eraill sy’n trysori’r llynnoedd ac sy’n byw ymhellach i ffwrdd, yn cael cyfle i roi adborth ar Brosiect y Llynnoedd.
 

Ym mis Chwefror, gwahoddwyd uwch-ymgynghorwyr yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol – sef arbenigwyr mewn rheoli adnoddau dŵr a dŵr croyw – i ymweld â’r safle i asesu’r sefyllfa bresennol ac i archwilio / pennu opsiynau ac ymyriadau posibl y gellid eu hystyried.

Ddiwedd 2023 a dechrau 2024, treuliodd tîm y prosiect amser yn dysgu gwersi a ddeilliodd o brosiectau tebyg a gynhaliwyd yn fewnol ac yn allanol. Llwyddodd yr wybodaeth a ddeilliodd o’r broses hon i siapio briff a chwmpas Prosiect Llynnoedd Ystagbwll.

Gan fod newid hinsawdd yn carlamu yn ei flaen, gwelwn dystiolaeth ddyddiol fod y llynnoedd yn cael trafferth i ymdopi â newidiadau mor fawr. Roeddem yn falch dros ben ein bod wedi llwyddo i gael arian gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol i’n helpu i sefydlu prosiect a fyddai’n ein galluogi i ganfod ateb(ion) hirdymor ar gyfer rheoli’r llynnoedd yn y dyfodol. Byddai rhan o’r gwaith hwn yn cynnwys creu tîm o arbenigwyr a allai ddadansoddi cyflwr cyfredol y llynnoedd a’n helpu i ganfod atebion posibl, yn ogystal â llunio cynllun y gallem ymgysylltu ac ymgynghori yn ei gylch gyda phartïon â buddiant.

Yn ystod y cyfnod hwn, gwelsom leihad yn nyfnder y dŵr yn Cheriton Bottom ac yng nghangen ddwyreiniol uchaf y llynnoedd, gan greu amodau hynod ffafriol ar gyfer ychwaneg o lystyfiant yn y rhan honno o’r llynnoedd. O fis Ionawr 2017, rhoddwyd trefniadau blynyddol rheolaidd ar waith i reoli’r sefyllfa hon – sef carthu’r silt o’r gangen ddwyreiniol uchaf a’i daenu ar gaeau ffermydd cyfagos trwy ddefnyddio contractwr gwasgaru slyri. Hefyd, defnyddiwyd y peiriant amffibiaidd hydrolig a argymhellwyd yn 2015. Yn ogystal â hyn, aethom ati drachefn i ddefnyddio bagiau geodecstil i storio’r slyri. Cafwyd llwyddiant yn y tymor byr ac rydym yn ddiolchgar i’r rhai a weithiodd mewn partneriaeth â ni yn ein hymdrechion i reoli’r silt, sef Cyfoeth Naturiol Cymru a Chris James o Home Farm.

Mewn astudiaeth a gynhaliwyd yn 2015, nodwyd y byddai carthu’r silt o’r llynnoedd a’i waredu ar dir amaethyddol cyfagos yn costio oddeutu £800,000. Yn anffodus, nid oedd gan yr Ymddiriedolaeth ddigon o arian i dalu am y gwaith hwn, felly penderfynwyd gosod trapiau silt mewn mannau allweddol o amgylch y llynnoedd er mwyn gweld a fyddai hynny’n helpu i atal neu arafu’r broblem.

Gosodwyd trapiau silt a ffensys mewn mannau ar y tir a oedd yn amgylchynu’r llynnoedd er mwyn helpu i reoli mwy ar y sefyllfa. Hefyd, gosodwyd argaeau sy’n gollwng dŵr ar nentydd Castle Dock a Cheriton Bottoms. Yn 2016, comisiynwyd cwmni allanol i dreialu’r arfer o garthu’r silt trwy ddefnyddio peiriant Truxor amffibiaidd a chanddo fraich hydrolig bwrpasol i garthu’r silt, a hefyd defnyddiwyd bagiau geodecstil i storio’r silt. 

Er ein bod yn gwybod bod amgylchedd y llynnoedd yn graddol newid ers iddynt gael eu creu, yn gynnar ym 1982 daeth yn amlwg bod angen rheoli’r silt a’r chwyn a oedd yn hel ac yn tyfu yn y llynnoedd. Yn ystod y blynyddoedd dilynol, datblygwyd amryw byd o ddulliau i geisio rheoli’r sefyllfa. Yna, cynhaliwyd ymchwiliad i’r hyn a allai fod wrth wraidd y cynnydd yn y chwyn a’r silt, ac arweiniodd hynny at geisio carthu’r llynnoedd. Cafodd y deunydd a garthwyd ei wasgaru ar ffermydd cyfagos – tasg drafferthus a drud. Llwyddodd y carthu i arafu’r broblem, ond ni lwyddodd i’w datrys.