O foch daear i ystlumod; darganfyddwch fywyd gwyllt yn y Cymin

Great Spotted Woodpecker feeding young at nest hole

Dim ond lle bach yw’r Cymin, ger Trefynwy, ond mae’n fwrlwm o fywyd gwyllt, o foch daear i ystlumod.

Coetir campus

Mae tua hanner y Cymin yn goetir brodorol llydanddail lled-naturiol, sy'n cynnwys coed ffawydd a derw yn bennaf, gydag ambell sycamorwydden a cherddinen.

Plannwyd rhai o'r coed hyn fwy na 200 mlynedd yn ôl, tua'r adeg yr adeiladwyd y Tŷ Crwn, i wneud y safle'n brydferthach. Plannwyd sawl pinwydden yr Alban yma, sydd heddiw'n gynefin gwerthfawr i un o forgrug prinnaf y DU, y morgrugyn coch.

I'r gogledd mae Coedwig Beaulieu, sy'n eiddo i Coed Cadw. Ar un adeg, roedd porth bwaog yn arwain o'r llwybr y tu allan i'r Tŷ Crwn tuag at y coetir hwn. Gydag ardaloedd o goetir lled-naturiol hynafol, mae’r Cymin yn lle perffaith i geisio dod o hyd i adar a mamaliaid y coed.

Un, dau, tri mochyn bach...

Mae'r Cymin yn ffinio ag un o'r ardaloedd prin yn y DU sy'n gartref i un o'n hanifeiliaid mawr mwyaf dirgel - y baedd gwyllt yn Fforest y Ddena.

Roedd y baedd gwyllt brodorol yn rhywogaeth gyffredin ym Mhrydain ar un adeg, ond cafodd ei hela i ddifodiant erbyn y 13eg ganrif. Cawsant eu hailgyflwyno ar ôl hynny, ond roedden nhw wedi diflannu unwaith eto erbyn yr 17eg ganrif. Y moch bach a'r hychod a welwn heddiw yw'r cyntaf ers tua 300 mlynedd i grwydro Prydain mor rhydd ag y gwnaeth baeddod yr oes o’r blaen.

Nid yw baeddod gwyllt yn hoff o gwmni dynol, a gall fod yn anodd eu gweld. Ond mae pobl wedi eu gweld nhw yn y Cymin, felly gydag ychydig o lwc ac amynedd gallech gael cip ar y creaduriaid dirgel hyn. Ond byddwch yn ofalus oherwydd gallant fod yn beryglus os ydynt yn teimlo dan fygythiad.

Natur y nos

Mae ystlumod lleiaf (pipistrelle) a soprano wedi ymgartrefu yn y Cymin. Ystlumod lleiaf yw’r ystlumod mwyaf cyffredin yn y DU. Rhain hefyd, fel mae’r enw’n awgrymu, yw’r lleiaf o blith ein gwahanol rywogaethau o ystlumod. Maen nhw’n bwyta hyd at 3,000 o bryfed mewn noson.

Mae coedwig y Cymin yn gynefin perffaith i sawl gwdihŵ, yn enwedig tylluanod brech. Ewch am dro wrth iddi nosi i wrando ar eu 'twit-tŵ' nodweddiadol a'u sgrechfeydd yn atseinio.

Mae moch daear hefyd yn anifeiliaid nosol sy'n byw yng nghoed y Cymin. Mae'r mamaliaid dirgel a swil hyn yn wych i'w gwylio os byddwch yn ddigon lwcus i'w gweld yn chwarae ar noson dawel o haf.