Prosiect Gwella Coetiroedd Ystad Colby

Mae map darganfod newydd wedi’i lunio, i'w arddangos yn y caban yn nhiroedd Gerddi Colby. Mae wedi'i gynllunio'n arbennig i annog ymwelwyr i gamu allan ac archwilio'r dyffrynnoedd gwyllt, ymgolli mewn natur a gwylio wrth i'r coetiroedd brodorol ddechrau anadlu eto.

Rydyn ni wedi creu tri llwybr newydd ar draws y dyffrynnoedd coediog a llwybr newydd yng nghaeau’r Mynydd a’r Sgubor. Mae cynlluniau a mapiau llwybrau wedi'u datblygu i fynd ar dudalen we Ystâd Colby. Mae ceidwaid a gwirfoddolwyr wedi bod allan ar y tir yn gosod pyst a marcwyr ffordd.

Mae contractwyr wedi dechrau paratoi’r coetiroedd ar gyfer y gaeaf trwy osod pontydd cadarn a chwlfertau i ailgyfeirio’r dŵr oddi wrth y llwybrau. Bydd y gwaith yn parhau trwy’r gaeaf, a bydd clwydi a llwybrau newydd yn cael eu gosod maes o law.
 

Gan ganolbwyntio ar lecynnau mwyaf trwchus y coetir, mae contractwyr yn mynd i fyny ac i lawr dyffrynnoedd yr ystad yn cael gwared â’r rhywogaeth hon. Gwyddom mai cael gwared â jac y neidiwr fydd her fwyaf y prosiect, a dyna pam rydym yn rhoi sawl dull ymyrryd ar waith. Er mwyn cael gwared â’r rhywogaeth hon yn drylwyr, datblygwyd cynllun rheoli a fydd yn parhau ar ôl i’r prif brosiect ddod i ben.
 

Mae Natasha, o Ymddiriedolaeth Genedlaethol Surrey Hills, wedi ymuno â ni am flwyddyn i ganolbwyntio ar gwblhau’r prosiect hwn yn llwyddiannus.

Cymerodd gwirfoddolwyr ran yn her fwyaf y prosiect – sef cael gwared â jac y neidiwr sy’n aildyfu’n gyflym ar y safle. Er bod y planhigyn hwn yn hardd, mae’n hynod o oresgynnol a gall dra-arglwyddiaethu ar nifer o’n rhywogaethau brodorol – yn enwedig ar ymylon nentydd, sy’n helpu i gludo hadau.

Aeth contractwyr ati i glirio llinell derfyn a gosod y ffensys ar gyfer datblygu ‘pori er lles cadwraeth’ mewn un llecyn a oedd bron yn 5 hectar o faint. Bydd y coed pori’n cynnig rhywle lle gall gwartheg bori’n ddilyffethair – rhywbeth a fydd yn cael effaith gadarnhaol ar arwyneb y tir trwy gynhyrfu hadau a chreu pocedi o ficrohinsoddau lle gall gwahanol bryfed ffynnu.

Daeth criw o staff a gwirfoddolwyr ynghyd i blannu glasbrennau coed llydanddail brodorol ar 1 hectar o dir. Plannwyd 1000 o goed er mwyn datblygu llecyn newydd o goetir.

Mae ‘Mount and Barn’ yn hygyrch i’r cyhoedd, gyda llwybr cerdded ymdroellog hir, a bydd llwybrau pwrpasol yn cael eu gosod yn y dyfodol.
 

Mae’r llawryfau a’r rhododendronau mwyaf yn rhwystro heulwen rhag cyrraedd llawr y coetir. Er mwyn cael gwared â nhw, yn gyntaf cawsant eu torri gan gontractwyr arbenigol cyn defnyddio chwynladdwr i leihau eu heffaith ar draws y safle.
 

Er mwyn cadw pawb yn ddiogel, bu’n rhaid dirwyn y gwaith i ben a mynd i’r afael â gwaith diogelwch ledled y coetir, ar ôl i Storm Darragh effeithio’n fawr ar yr ardal.

Er mwyn i rywogaethau brodorol allu aildyfu’n naturiol, dechreuwyd teneuo rhannau trwchus o’r coetir lle’r oedd fflora’r ddaear yn brin a lle’r oedd yr isdyfiant heb ddatblygu’n ddigonol. Wrth i rywogaethau brodorol fel derw a drain gwynion ddatblygu, bydd yr amrywiaeth ecolegol yn gwella, gan sicrhau dyfodol y coetiroedd. Diolch i gydymdrechion ceidwaid, gwirfoddolwyr a chontractwyr, bydd hyn yn parhau yn ystod gaeaf 2025.

Cyflogwyd contractwr arbenigol, a oedd yn brofiadol o ran rheoli a dileu rhywogaethau estron goresgynnol, er mwyn helpu i fynd i’r afael ag ymlediad rhododendronau, llawryfau, bachgen llwm, clymog Japan a jac y neidiwr. Er ein bod yn mwynhau gweld rhai o’r planhigion a’r llwyni hyn mewn gerddi, pan maent yn dianc i goetiroedd brodorol maent yn achosi difrod mawr i’r ecosystem fregus trwy drechddisodli a chysgodi rhywogaethau brodorol ein coetiroedd.

Cynhaliodd contractwyr arbenigol arolwg er mwyn gweld ble’r oedd rhywogaethau goresgynnol yn tyfu ac er mwyn cyflwyno adborth ar nifer y rhywogaethau hyn a’r ffordd orau i gael gwared â nhw. Yn sgil y gwaith hwn, bu modd llunio cynllun clir ar gyfer cyflwyno triniaethau penodol ar draws yr ystad.

Ar ôl cynnal arolwg a chyflwyno cais i Lywodraeth Cymru, pleser oedd clywed ein bod wedi llwyddo i gael arian i adfer y coetir hwn, sy’n bwysig yn ecolegol.