Ymweld â'r tŷ yn Erddig

Tŷ addas i Uchel Sirydd yn Erddig

Adeiladwyd y tŷ yn 1683-7 gan y saer maen o Swydd Gaer, Thomas Webb i Joshua Edisbury, Uchel Sirydd Sir Ddinbych, y gwnaeth ei uchelgais wrth adeiladu ei wneud yn fethdalwr pan fynnodd Elihu Yale gael ei fenthyciadau’n ôl.  

Yn 1721-4 ychwanegwyd dwy adain ddeulawr i’r gogledd a’r de, gan greu ‘rooms of parade’ i John Meller, Meistr yn y Siawnsri. Heb wraig na phlant, edrychodd Meller tuag at fab ei chwaer, Simon Yorke, i oruchwylio’r gwaith o orffen a chludo’r dodrefn newydd gwerthfawr i Erddig. 

Y prif bethau i’w gweld yn y tŷ  

I lawr grisiau mae casgliad mawr o bortreadau o weision a morynion ac ystafelloedd wedi eu cadw’n ofalus yn darlunio bywyd i lawr y grisiau yn gynnar yn yr 20fed ganrif, ac i fyny’r grisiau mae trysorfa o ddodrefn, tecstilau a phapurau wal ceinion.  

Bywyd i lawr y grisiau 

Edrychwch yn fwy gofalus ar y portreadau o’r gweision a’r morynion, yn beintiadau olew a ffotograffau, ac fe welwch gasgliad unigryw o gerddi i bob un ohonynt.  

Ystafelloedd neo-glasurol 

Mae’r ystafelloedd neo-glasurol yn cynnwys enghreifftiau da o bapur wal Tsieineaidd o’r 18fed ganrif a chapel gyda gosodiadau o ddiwedd y 18fed ganrif. Cofiwch am Ystafell Wely Swyddogol wych Erddig sy’n cynnwys gwely bregus wedi ei frodio mewn sidan Tsieineaidd, a brynwyd gan John Meller yn 1720 gyda gwaith geso wedi ei gerfio a’i oreuro gan John Belchier. 

Atgofion o’r Gorffennol yn Erddig

Mae hanesion a hanes rhyfeddol Neuadd Erddig yn dod yn fyw drwy brofiad ymwelwyr cwbl newydd.

Camwch i’r gorffennol wrth i oleuni, cerddoriaeth a sain ddod â’i hanesion yn fyw. Mewn tair ystafell, ceir arddangosfa dros dro o oleuadau a seinweddau sy’n datgelu rhywfaint o hanes cudd Erddig.

Crwydrwch drwy’r plasty o ddiwedd yr 17eg ganrif i ganfod y salŵn, y llyfrgell a’r oriel mewn goleuni cwbl wahanol.

Yn y salŵn, gwyliwch y siandelïer yn goleuo a chlywch gerddoriaeth biano’n cael ei chwarae - rhywbeth a glywyd yn aml yn y tŷ o ddechrau’r 19^eg ganrif i ail chwarter yr 20^ain ganrif, gyda chariad at gerddoriaeth yn rhedeg drwy genedlaethau o’r teulu Yorke.

Mae’r gerddoriaeth yn awgrymu’r cenedlaethau o bobl a oedd gartref yn Erddig, tra bo’r goleuadau’n cynrychioli treigl amser dros y cenedlaethau, ac o ddydd i nos wrth i’r siandelïers oleuo.

Yn y llyfrgell gerllaw, datgelir rhai o hanesion Erddig nad ydynt mor adnabyddus. Amlygir amryw ferched sydd wedi byw yn Erddig, yn ogystal â’u perthynas â llyfrau, darllen a cherddoriaeth. Yn eu plith y mae Anne Jemima Yorke (1754-1770), Victoria Yorke (1823-95), Margaret Yorke (1778-1848) a’i merch Anne Yorke (1810-1853).

Roedd Anne Jemima, merch Dorothy a Simon Yorke I, a chwaer Philip Yorke I, yn chwarae’r harpsicord, ac mae casgliad Erddig yn cynnwys ei hunig lyfr cerddoriaeth sydd wedi goroesi, sef ‘English Operas’. Mae ei nodiadau hi, a rhai ei hathrawes, ar y sgorau’n dangos y modd yr oedd wedi troi’r caneuon o’r sioeau hyn yn ddarnau unawd ar gyfer yr harpsicord. Roedd Anne Jemima wedi llofnodi a dyddio dalen frig ei halbwm, a rhywfaint o lyfrau eraill a oedd yn perthyn iddi, a gellir gweld ei llofnod wedi’i daflunio ar wal y llyfrgell.

Rhywbeth arall y gellir ei weld yn y llyfrgell yw tafluniad ynghylch Clwb Llyfrau Merched Wrecsam. Yng nghasgliad Erddig, ceir pedwar llyfr, sydd wedi’u dyddio yn ystod y cyfnod 1823-27, a chanddynt glud-ddalen â’r enw ‘Wrexham Ladies Book Club’ arnynt, ynghyd â rhestr o enwau’r aelodau, a llofnodion naill ai ‘Mrs Yorke’ neu ‘Miss Yorke’ (Margaret Yorke a’i merch Anne Yorke). Mae’r label yn egluro bod y merched yn anfon y llyfrau at yr aelod nesaf ar y rhestr. Caniatawyd pedwar diwrnod ar gyfer anfon llyfr, ar ôl hynny, codwyd dirwy o 6c yr wythnos. Ar ôl i bob aelod ddarllen y llyfr, byddid yn ei anfon at y trysorydd.

Yn yr oriel, mae synau ergydiol clychau, gongiau, clychseiniau a cherddoriaeth yn cyd-fynd â’r trysorau sydd wedi’u hamlygu â goleuadau, sy’n cynnwys gwaith gan yr artist Elizabeth Ratcliffe, a oedd hefyd yn forwyn. Mae cabinet coch trawiadol John Meller, sydd, yn anffodus, wedi colli rhywfaint o’i liw o ganlyniad i 300 mlynedd o’i ddifrodi gan olau, wedi’i oleuo â bylbiau coch i roi syniad o’r lliw gwreiddiol.

Bydd y gosodwaith yn ei le tan wanwyn 2026.      

Gyda diolch i Ceri James am ddyluniad yr arddangosfa. Golau Cymru Ltd am ddarparu a gosod yr offer goleuo. Lamp and Pencil Ltd ar gyfer dylunio a gosod effeithiau arbennig. Academyddion o Brifysgol Southampton a Choleg Cerdd Brenhinol y Gogledd am archwilio hanes cerddoriaeth a sain Erddig drwy’r prosiect Sounding Erddig, a ariennir gan Gyngor Ymchwil y Celfyddydau a’r Dyniaethau.