Y Newid i Lannau Cemlyn

Sunset at Cemlyn Bay with the lagoon to the left

Mae’r awyr yn eang yng Nghemlyn; dyma noddfa i fywyd gwyllt a hafan i’r sawl sydd am ddianc rhag bywyd bob-dydd. Ond mae cadw’r lle felly yn her fawr i ni…

Y Newid yn yr Hinsawdd: Her ynteu Gyfle?

Mae’r darn hwn o dir yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol sy’n ymestyn am ddwy filltir, hanner milltir o bentref Cemaes ar lannau gogledd Môn, yn eithriadol o werthfawr o safbwynt amgylcheddol a diwylliannol.  Mae’n gartref i nythfa o fôr-wenoliaid pigddu sydd o bwysigrwydd rhyngwladol, mae yma felin hanesyddol ac eglwys ganoloesol a dyma lle roedd bad achub cyntaf Môn. 

Mae Ar y stad, mae dwy fferm sy’n cael eu rhedeg gan deuluoedd a dau dyddyn ac mae’n lle poblogaidd gan gerddwyr, gwylwyr adar a chaiacwyr.

Ond Ond dyfodol ansicr sydd i Gemlyn.  Mae llawer o’r stad ar dir isel ac mae llifogydd arfordirol ac erydu eisoes yn effeithio arni.  Caiff bywyd gwyllt, nodweddion hanesyddol a’r ffordd amaethyddol o fyw eu bygwth gan newid yn yr hinsawdd ac mae hyn yn codi cwestiynau difrifol am ddyfodol y stad.

Mae amcanestyniadau’r codiad yn lefel y môr yn galw am ail-feddwl radical ynghylch defnydd o dir a llwybrau mynediad ar yr ystâd. (Mae’r amcanestyniad 1m yng nghodiad y môr mewn glas golau)
Cemlyn Flood Risk Area

Yn ogystal, mae’r tir am y clawdd â safle atomfa arfaethedig Wylfa Newydd ac, os symudir ymlaen i adeiladu hon, bydd yn un o safleoedd adeiladu mwyaf Ewrop.

Os bu Os bu erioed angen am weledigaeth gadwraethol glir, dyma ydyw.

DyfroDyfroedd Geirwon

Mae lefel y môr yn codi.  Er pan ddechreuwyd cadw cofnodion yng Nghaergybi gerllaw yn 1965, mae lefel penllanw cymedrig wedi codi 17.8cm.  Erbyn diwedd y ganrif, bydd tir a ddefnyddir ar hyn o bryd ar gyfer gwair, silwair a phori yng Nghemlyn o dan ddŵr adeg llanw uchel iawn.  Mae’n bosibl y chwelir y gefnen raean sy’n gwarchod ynysoedd sy’n gartref i 20% o fôr-wenoliaid pigddu’r Deyrnas Unedig ac na fydd modd defnyddio ffyrdd, meysydd parcio a llwybrau cerdded.

Problem parcio? Mae prif faes parcio Cemlyn yn aml o dan ddŵr llanw’r môr, sy’n golygu cynllunio ar gyfer ei ail-leoli
Flooded car park at Cemlyn, North Wales
" Mae pob un o’r 12 penllanw uchaf a gofnodwyd [yng Nghaergybi gerllaw] wedi digwydd ers 1997. "
- Yr Athro Ken Pye, Gwyddonydd Amgylcheddol a chynghorydd i brosiect gweledigaeth Cemlyn
Stormydd yn chwythu dros gefnen y marian, gan ostwng ei uchder a llifo dros dir y fferm
Storm at Cemlyn

Ceisio gweledigaeth gyffredin

Yn dYn ddiweddar, dechreusom rannu’n syniadau ar gyfer dyfodol Cemlyn gyda thenantiaid ein ffermydd, partneriaid cadwraeth a’r gymuned leol.  Daw hyn ar ôl dwy flynedd o waith ymchwil manwl a oedd yn cynnwys astudio hydroleg, geomorffoleg, priddoedd ac arferion ffermio’r stad.  Mae darlun yn dechrau ymddangos o gynefinoedd, ffyrdd o fyw a thraddodiadau amaethyddol sydd wedi para ers cenedlaethau ond sydd o dan fygythiad erbyn hyn.

Ry’n ni wedi mynd â’n stondin i Sioe Môn a chynnal Diwrnod Agored Cemlyn i rannu ein gweledigaeth a chael adborth trigolion lleol ac ymwelwyr.
Cemlyn Open Day
Ry’n ni’n rhannu’r rhagolygon diweddaraf am newid hinsawdd gyda thenantiaid ein ffermydd a’u helpu i gynllunio ar gyfer y dyfodol
Highland cattle on NT coast
Gwirfoddolwyr Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Gogledd Cymru yn trwsio difrod 1974. Mae’r YBGGC wedi bod yn rheoli nythfeydd gwenoliaid y môr ers 40 mlynedd. Mae eu harbenigedd wedi bod yn hollbwysig wrth ddatblygu gweledigaeth gadwraethol ar gyfer yr ystâd
Cemlyn volunteers 1970s
" Ein tasg ni yw amddiffyn harddwch a bywyd gwyllt y darn rhyfeddol hwn o’r arfordir. Trwy gydweithio â’n partneriaid a thenantiaid ein ffermydd, gallwn fanteisio ar gyfleoedd newid yn yr hinsawdd i’w wneud hyd yn oed yn well"
- Richard Neale, Rheolwr Prosiect Arfordir Cymru

Cymerwch gip ar y weledigaeth

Rydym wedi paratoi’r crynodeb hwn o’n gweledigaeth ar gyfer Cemlyn.  Os hoffech wybod rhagor neu os oes gennych ryw sylw am y weledigaeth, mae croeso i chi gysylltu â mi ar richard.neale@nationaltrust.org.uk

Lawrlwytho crynodeb o Weledigaeth Cemlyn (PDF / 3.2MB)

A wyddech chi?

A wyddech chi bod Cemlyn yn un o warchodfeydd natur cyntaf Cymru a bod iddi hanes hynod o ddifyr o safbwynt cadwraeth?  Cewch weld y prif gerrig milltir yn y ddogfen hon sy’n rhoi amserlin o’r gwaith cadwraeth:

Stori cadwraeth Cemlyn (PDF / 2.2MB)

Morfa Cwm Ivy ar ben llanw

Ein glannau ansefydlog 

Cewch weld sut rydym yn addasu gan fod lefel y môr yn codi ar hyd lannau Cymru.

Dunwich Heath is at risk of coastal erosion

Shifting shores report 2015 Welsh version 

Shifting Shores - Playing our part at the coast (PDF). Read the Welsh version of our Shifting Shores 2015 report.

The storms battering the dunes

Living with change: Our shifting shores 

We're tackling the threats of a changing coastline to safeguard the coastline you love.