Ffermio ar gyfer dyfodol Llŷn - Prosiect Talu am Ganlyniadau

Mae ein hamgylchedd naturiol o dan bwysau cynyddol, felly rydym yn gweithio'n agos gyda'n tenantiaid i roi cynnig ar ddull newydd sy'n helpu adfer y cydbwysedd.

Beth sydd wedi digwydd yn y gorffennol?

Fel gweddill ein gwlad, mae harddwch a llonyddwch Llŷn yn gorchuddio heriau i hyfywedd hirdymor yr amgylchedd naturiol - llygredd, newid yn yr hinsawdd, a dwysáu gwaith ffermio. 

Un dull cyffredin a ddefnyddir i annog ffermwyr a rheolwyr tir i gynnal a chynyddu bywyd gwyllt yw trwy gynlluniau amaeth-amgylcheddol a ariennir gan y llywodraeth. Mae'r cynlluniau hyn yn talu ffermwyr i gymryd camau penodol ar gyfer cynefinoedd a nodweddion hanesyddol ar eu ffermydd. Gallant fod yn eithaf argymhellol ac anhyblyg ac maent wedi cael llwyddiant cymysg.

Ar y cyfan, nid yw'r cynlluniau amaeth-amgylcheddol Cymreig wedi gwrthdroi'r dirywiad yn ein bywyd gwyllt. Y teimlad cyffredinol yn y gymuned ffermio yw nad ydyn nhw'n gallu defnyddio eu gwybodaeth am y tir yn effeithiol iawn ac nad ydyn nhw wedi'u grymuso i gymryd camau tuag at helpu natur.

Dull Gwahanol

Gwelwyd mwy o lwyddiant yn rhai o'n gwledydd cyfagos yn Ewrop sydd wedi mabwysiadu dull talu ar sail canlyniadau.

Mae cynllun o’r fath yn cynnig taliadau ar sail y canlyniadau a ddymunir ar gyfer cynefinoedd neu rywogaethau, yn hytrach na chamau gweithredu penodol, ac yn gosod y penderfyniadau yn nwylo'r ffermwr.

Rydym am roi cynnig ar y ffordd newydd hon o annog, cefnogi a grymuso ein tenantiaid i fynd ati i ffermio er lles natur. Byddwn yn cydweithio’n agos â nhw i helpu i gyfoethogi byd natur ar eu ffermydd heb ddisbyddu na niweidio adnoddau naturiol.

Cynllun prawf Talu am Ganlyniadau (TaG)

Mae prawf Talu am Ganlyniadau (TaG) yn brosiect cydweithredol a ariennir ar y cyd gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol a Llywodraeth Cymru fel SMS, gyda chymorth Cyngor Gwynedd. Bydd y prosiect arloesol yn gweithredu ar lefel fferm gyfan sy'n ceisio dod o hyd i ffyrdd y gall ffermio fod yn fwy cynaliadwy yn Llŷn o ran yr amgylchedd a’r economi.

Credwn fod gan fenter a arweinir gan ffermwyr werth gwirioneddol wrth ein helpu i gyflawni tirweddau iachach a mwy gwydn sy'n llawn bywyd gwyllt. Beth sy’n hollbwysig i nodi yw mai'r ffermwyr sydd yn penderfynu pa gamau y maent am gymryd, dysgu o brofiad, a chael mwy o reolaeth dros gyflwr eu tir a'r taliad o ganlyniad.

Mae ardal Llŷn, yng Ngogledd Orllewin Cymru yn un o ddau le (y llall yw Malham yn Swydd Efrog) i dreialu'r dull hwn. Trwy weithio gyda'n tenantiaid i ddatblygu model talu am ganlyniad, ein nod yw cyfrannu at bolisïau’r dyfodol o ran cefnogaeth ffermio yn llywodraeth Cymru a'r DU.

Mae mwy o wybodaeth ar gael yn y Ffermio i'r Dyfodol ar Llŷn - Prosiect Talu am Ganlyniadau (PDF / 0.7080078125MB) download

Y ‘Canlyniad’ ar Llŷn

Byddwn yn canolbwyntio ar sut y gallwn wella'r llethrau arfordirol a chynefinoedd rhostir o fewn Ardal Gadwraeth Arbennig Llŷn. Rydym am weld y caeau cyfagos yn gyfoethocach o ran blodau ac yn fwy deniadol i bryfed ac adar gyda symudiad tuag at dir cynhyrchiol wedi'i reoli'n gynaliadwy. Mae hyn i gyd yn helpu cynnal y system ffermio.

Yng Nghwrt ger Aberdaron, mae mynwent gyfagos Eglwys Sant Hywyn yn gyfoethog o ran rhywogaethau fel arian y côr a gwellt gwyrdd. Defnyddir yr ardal hwn fel safle rhodd er mwyn datblygu'r dolwair sy'n bodoli’n barod.

Eglwys St Hywyn Aberdaron, Llŷn
St Hywyn's Church in Aberdaron, Llŷn
Eglwys St Hywyn Aberdaron, Llŷn

Mae llethr arfordirol Muriau ger Abersoch wedi dirywio yn y blynyddoedd diwethaf oherwydd diffyg pori. Ychydig o wahanol blanhigion sydd yno heblaw am redyn, eithin a gorchudd trwchus o laswellt sydd yn dominyddu. Mae gweithredoedd syml fel cyflwyno ffensys a chyflenwad dŵr wedi galluogi gwartheg i ddychwelyd er mwyn pori llethr yr arfordir. Gwelwyd gwelliannau sylweddol i'r cynefin yn barod. 

Gwartheg yn pori ar lethr arfordirol Llŷn
Cattle grazing on coastal slopes on Llŷn
Gwartheg yn pori ar lethr arfordirol Llŷn