Tryfan

Llethrau garw Tryfan yn Eryri

Mynydd ‘go iawn’: Rhaid edmygu a pharchu Tryfan – mae taith i’r copa ar y ffin rhwng cerdded mynyddoedd a mynydda.

Pa bynnag lwybr a ddewiswch, mae’n rhaid i chi ddefnyddio’ch dwylo i gyrraedd y copa. Mae hyd yn oed y llwybr hawsaf o Fwlch Tryfan yn cael ei gyfrif yn sgrambl gradd 1 ac mae’r llwybrau eraill yn anos, gan sicrhau bod dringwyr a mynyddwyr wrth eu bodd.

Felly, os mai cerddwr mynyddoedd ydych chi,  argymhellir nad ydych yn taclo Tryfan os nad ydych yn brofiadol, bod gennych offer pwrpasol a’ch bod yn chwilio am her!

Tryfan
Cerddwyr yn yr eira gyda Tryfan yn y cefndir, Snowdonia
Tryfan

Mae'r geifr gwyllt sy’n byw ar y mynydd yn neidio o graig i graig fel chwarae ond maent yn defnyddio’u synnwyr cyffredin hefyd – maent yn tueddu i ddod i lawr i dir is i gysgodi pan fydd y cymylau trymion yn nesáu. Os mentrwch i fyny’r llethrau caregog byddai’n well i chi ddilyn esiampl y creaduriaid hyn ac ystyried anelu am gysgod caffi Bwthyn Ogwen os yw’r tywydd i’w weld yn troi.

Cofiwch – mae'r Tîm Achub Mynydd cyfagos yn cael ei alw'n aml at bobl sydd ar goll neu’n sownd yn un o gylïau dirifedi Tryfan. Gofalwch fod yn ddiogel a pharatowch yn dda cyn cychwyn am y mynyddoedd.

Cysylltiad ag Everest

Mae Tryfan wedi’i barchu gan ddringwyr a mynyddwyr ers amser maith ac, yn 1907, ar Dryfan y gwnaeth y dringwr a’r fforiwr Prydeinig enwog, George Mallory, ei ddwy ddringfa gyntaf ar greigiau ym Mhrydain. Dywedodd:

" [Tryfan] gave several rewarding pitches of exposed climbing with magnificent views and a long drop"
- George Mallory, 1907

Ceisiodd Mallory ddringo Everest yn 1924 ond, gwaetha’r modd, bu farw ddim ond 245m islaw’r copa ynghyd â’i bartner dringo, ‘Sandy’ Irvine. Mallory oedd wedi enwi’r ‘Cwm Gorllewinol’ enwog ar Everest ar daith baratoi yn 1921 a chredir bod hyn yn dwyn i gof y gwahanol ‘gymoedd’ y daeth ar eu traws yn ardal Tryfan.

Daeth cysylltiad arall ag Everest pan fu Syr Edmund Hillary a’i dîm yn hyfforddi yno ar gyfer eu taith i Everest. Buont yn treialu offer ocsigen, yn ymarfer trefniadau diogelwch ac achub ar y mynydd ac yn paratoi llwybrau a strategaethau ar gyfer eu taith yng Ngwesty Pen-y-gwryd gerllaw. Syr Edmund a Sherpa Tenzing oedd y bobl gyntaf i lwyddo i gyrraedd copa Everest a hynny ar 29 Mai 1953.

Catch the sun setting behind the Glyderau range
Sunset on the Glyderau range from Tryfan
Catch the sun setting behind the Glyderau range

Rhyddfraint Tryfan

O bellter, mae Tryfan yn edrych fel asgell driphlyg enfawr o graig lwyd ger Llyn Ogwen a dyna o ble y daw ei enw  – “tri faen”. O fynd yn nes, fe welwch ddau biler ar y copa o’r enw “Siôn a Siân” (i’r Cymry lleol) neu “Adam and Eve” (i’r rhan fwyaf o ymwelwyr di-Gymraeg). Mae rhai pobl fentrus yn hoffi’r her o neidio o’r naill i’r llall er mwyn sicrhau "rhyddfraint Tryfan" – ond mae angen gofal mawr a chryn ddawn a rhyfyg i wneud hyn!

Pa lwybr bynnag a ddewiswch, mae’r copa’n 917.51 metr o uchder, fel y mesurwyd ef yn ddiweddar ag offer GPS modern, sy’n cadarnhau ei fod yn un o’r 14 copa uchaf yng Nghymru (h.y. dros 3,000 troedfedd).

 

Cyfrannwch

Gyda’ch cefnogaeth chi gallwn drwsio rhai o lwybrau pwysicaf Eryri sydd bellach mewn cyflwr difrifol. A wnewch chi gefnogi’r apêl hon, os gwelwch yn dda, er mwyn gwarchod Eryri – i bawb, am byth