Adnewyddu ardal y llyn yng Ngardd Bodnant

Reflections of autumn trees on the lake at the Far End, Bodnant Garden

Mae prosiect arobryn Bodnant i adnewyddu ardal y llyn wedi dod â bywyd newydd i ddegau o erwau o dir oedd wedi bod yn gudd yn yr ardd – ac i’r cyhoedd – ar ôl 140 o flynyddoedd.

Yn 2016 enillodd tîm yr ardd Wobr Gwarchodwr 2016 cylchgrawn ‘Horticulture Week’ yn y categori Prosiect Gorau i Adnewyddu/Datblygu Gardd am weddnewid Y Pen Penllaf – gardd ar lan y llyn ac arboretwm. Cafodd yr ardal ei hadnewyddu dros gyfnod o bum mlynedd gan arddwyr a gwirfoddolwyr fu’n brwydro yn erbyn llifogydd a stormydd i’w hagor i’r cyhoedd yn y gwanwyn 2015.

Cafodd ardal Y Pen Penllaf ei chreu yn wreiddiol gan Henry Pochin pan brynodd ystad Bodnant yn 1874. Ei weledigaeth oedd creu Gardd Wyllt yn arddull y dylunydd gerddi Fictoraidd William Robinson. Datblygwyd yr ardal ymhellach gan ferch Pochin, Laura McLaren, a’i ŵyr Henry Duncan McLaren ar droad yr 1900au: dargyfeiriwyd afon Hiraethlyn i greu’r Pwll Sglefrio, adeiladwyd y Tŷ Cychod a phlannwyd yr Arboretwm o goed brodorol ac egsotig. Roedd y teulu yn hoff iawn o’r ardal hon ac yn mwynhau mynd ar gychod, pysgota a chael picnics yno, ond rhoddwyd y gorau i’w defnyddio dros y blynyddoedd.

Dechrau ar y gwaith adnewyddu

Daeth yr 20fed ganrif â bywyd newydd i’r Pen Penllaf. Treuliodd garddwyr bum mlynedd yn adnewyddu’r gwelyau a’r glannau, yn trwsio’r tŷ cychod a chreu llwybr cylchol gwastad newydd a phont er mwyn i ymwelwyr gerdded o amgylch y llyn. Ond cafwyd sawl rhwystr ar hyd y daith. Yn ystod gaeafau 2011 a 2012 difrodwyd yr ardal gan lifogydd, cafodd y planhigion newydd eu golchi i ffwrdd, difrodwyd y llwybrau a gadawyd llawer o lanastr ar eu hôl …  ond aeth y tîm ati i glirio, cyn ailddechrau ar y gwaith, ac agorwyd yr ardal i’r cyhoedd ym mis Mawrth 2015.

Dywedodd rheolwr eiddo Gardd Bodnant William Greenwood: “O ran ei gymeriad, mae’r Pen Penllaf yn wahanol iawn i ardaloedd eraill yn yr ardd – yn wahanol i’r Terasau Eidalaidd ffurfiol neu’r Glyn â’i afon byrlymus a rhaeadr – yma mae’r llwybrau yn arwain ymwelwyr i lyn bach tawel, llonydd sy’n llawn bywyd gwyllt. Efallai y byddwch yn ddigon ffodus i weld dyfrgi neu grëyr glas ar y lan.”

“Heddiw mae’n lle perffaith i wylio adar, ffotograffiaeth a mynd ar deithiau tywys arbennig. Mae hefyd yn lle gwych i deuluoedd yn ystod gwyliau ysgol lle gall plant hefyd fwynhau adeiladu cuddfannau, chwilota yn y pyllau a chwilio am drychfilod."