Diwydiant Dyffryn - y dechrau

Glo

Cafodd llawer o gartrefi mawr Cymru ar ddiwedd y 19eg ganrif eu hadeiladu ag arian a wnaed yn y chwyldro diwydiannol. Roedd Dyffryn yn un o'r cartrefi hyn, a chafodd ei adeiladu'n fawreddog gyda chyfoeth a wnaed yn y diwydiant glo.

Dechrau busnes bendigedig

Daeth y teulu Cory, a oedd o Ddyfnaint yn wreiddiol, i diroedd Dyffryn yn 1891. Dechreuodd tad John Cory, sef Richard, fasnachu glo rhwng Caerdydd, Bryste ac Iwerddon. Yng nghanol y 19eg ganrif, daeth i fyw yng Nghaerdydd a dechreuodd allforio o'r porthladd hwn i bob cwr o'r byd. Roedd y teulu’n masnachu dan yr enw Richard Cory and Sons.

Codi stêm

Gweithiodd John a'i frawd gyda'i gilydd i ehangu'r busnes ar ôl marwolaeth eu tad yn 1882, gan ailenwi'r busnes yn Cory Brothers and Co. Roedd agoriad camlas Suez yn 1869 yn ffactor allweddol yn yr ehangiad hwn. Dechreuodd y brodyr brynu mwy o byllau glo wrth i'r galw am lo stêm Cymreig, y glo gorau yn y byd, gynyddu. Roeddent mewn lleoliad delfrydol i'w anfon ar longau i wledydd lle'r oedd ei angen ar gyfer llongau stêm a rhwydweithiau rheilffordd newydd.

O’r Dyffryn i'r dociau

Symudodd John i ystâd ysblennydd Dyffryn fel y gallai gymudo i'r Barri bob dydd. Ef oedd un o sylfaenwyr a dyfeiswyr porthladd y Barri, a ddechreuodd gystadlu â Chaerdydd yn y gwaith o allforio glo o Gymru. Roedd John a'i frawd yn berchen ar byllau glo ledled De Cymru, ac yn ôl pob sôn roedden nhw'n berchen ar fwy o gerbydau rheilffordd preifat na neb arall yn y DU.

Cyfoeth ac elusen

Roedden nhw'n allforio glo i fwy na 120 o borthladdoedd gwahanol ym mhedwar ban byd, felly daeth John yn ŵr eithriadol o gyfoethog. Gyda'r cyfoeth hwn, gwnaeth ef a'i fab Reginald adeiladu'r tŷ a'r tiroedd rhyfeddol a welwch yma heddiw. Roedd yn ŵr hael iawn, ac roedd yn cyfrannu bron £50,000 y flwyddyn at elusennau.