Hanes ystâd Dyffryn

Yr ardd Bompeiaidd yng Ngerddi Dyffryn

Gall hanes ystâd Dyffryn gael ei olrhain i'r 7fed ganrif. Er bod rhai bylchau yn yr hanes hwn, mae gennym ddealltwriaeth dda o hanes y tŷ a'r gerddi.

Mae stori Dyffryn yn dyddio'n ôl i'r 7fed ganrif. Enw'r tŷ ar y pryd oedd Plas Worlton a chafodd ei roi i'r Esgob Oudaceous o Landaf. Yn y 16eg ganrif prynodd y teulu Button y plas ac adeiladwyd y tŷ cyntaf. Bu'r teulu'n byw ar yr ystâd am sawl cenhedlaeth, a newidiwyd yr enw i Dŷ Dyffryn.

Mawrion y diwydiant

Ym 1891 gwerthwyd yr ystâd i John Cory, masnachwr glo cyfoethog iawn, a adeiladodd y tŷ presennol yn 1893. Symudodd yma o Ddyfnaint gyda'i wraig Anne a dau o'i bedwar plentyn, Florence a Reginald. Roedd Reginald yn arddwriaethwr brwd, a chydweithiodd ar ddyluniad yr ardd gyda Thomas Mawson. Gallwch weld tystiolaeth o gyfoeth y teulu hyd heddiw - o'r lle tân sy'n dyddio o'r 16eg ganrif i'r ffenestri gwydr lliw a gomisiynwyd yn arbennig.

Cyfnod y cyngor

Yn dilyn marwolaeth Florence yn 1937, prynwyd yr ystâd gan Syr Cennydd Traherne a chafodd ei gosod ar brydles i Gyngor Sir Morgannwg yn 1939. Wedi hyn, fe'i defnyddiwyd at ddibenion sefydliadol am gyfnod fel academi heddlu a chanolfan hyfforddi cŵn ac i gynnal cynadleddau addysg.

Dyfodol Dyffryn

Mae cyngor Bro Morgannwg yn berchen ar y tŷ a'r gerddi o hyd, ond daeth yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn gyfrifol am eu cynnal a'u rhedeg yn mis Ionawr 2013 ar brydles o 50 mlynedd. Mae llawer o waith cadwraeth wedi'i wneud i'r tŷ a'r gerddi gan y cyngor, a nawr gallwn adeiladu ar y gwaith hwnnw a diogelu dyfodol Dyffryn.