Ein dechreuadau yn Ninas Oleu

Mae Dinas Oleu yn swatio uwchlaw Abermaw yn edrych i lawr dros Fae Ceredigion ac i gyfeiriad Pen Llŷn; bryncyn eithinog lle roedd ein dechreuadau ni.

Ar 29 Mawrth 1895, daeth Dinas Oleu yn eiddo i ni – y darn cyntaf o dir y byddem yn ei warchod am byth, i bawb. Rhoddwyd y 4.5 erw o dir gan Mrs Fanny Talbot, tirfeddiannwr eithaf cefnog, cymwynaswraig a ffrind i Octavia Hill a’r Canon Hardwicke Rawnsley, dau o’n sefydlwyr.

Ganed Mrs Talbot yn 1824 yn Bridgwater, Gwlad yr Haf. Symudodd i Dy’n-y-Ffynnon, ar lethrau Dinas Oleu ar ôl i’w gŵr, George Tertius Talbot, farw yn 1873, a bu iddi ymroi i waith dyngarol yn yr ardal.

" I have long wanted to secure for the public for ever the enjoyment of Dinas Oleu, but wish to put it to the custody of some society that will never vulgarise it, or prevent wild nature from having its way…and it appears to me that your association has been born in the nick of time."
- Mrs Fanny Talbot

Gwelai Mrs Talbot bwysigrwydd treftadaeth ein cenedl a lleoedd agored ac roedd yn awyddus i’w gwarchod fel y gallai pawb eu mwynhau; dyna hefyd oedd gweledigaeth y sefydlwyr wrth ffurfio’r elusen yn 1895. Dros 120 o flynyddoedd wedyn, mae’r gwerthoedd hynny’n dal yn ganolog i bopeth a wnawn. Rydym yn gofalu am leoedd arbennig am byth, i bawb.

Pan roddodd Mrs Fanny Talbot y darn hwn o dir, ychydig a wyddai y byddai’n tyfu i fod yn elusen gadwraeth fwyaf Ewrop. O Ddinas Oleu, gallwch weld llawer o’r 58,000 erw o dir yr ydym yn gofalu amdano yn Eryri erbyn hyn, ynghyd â 196 milltir o lannau Cymru. Ar y copa fe welwch lwyfan cerrig a adeiladwyd yn 1995 i ddathlu ei fod yn ein gofal ers canrif.

Gwaith blaenorol Mrs Talbot

Nid Dinas Oleu oedd y darn cyntaf o dir i Mrs Fanny Talbot ei roi’n rhodd.  Yn 1874, rhoddodd ddeuddeg bwthyn a 4.5 erw o dir i brosiect y beirniad celf dylanwadol John Ruskin, The Guild of St George. Bwriad y prosiect oedd cywiro rhai o anghyfiawnderau cymdeithasol y dydd a gwneud y wlad yn lle hapusach a harddach i fyw a gweithio ynddi. Ysgrifennodd Ruskin am Mrs Talbot.

" She's a motherly, bright, black-eyed woman of fifty…and curious beyond any magpie that ever was, but always giving her spoons away instead of stealing them. Practically clever beyond most women; but if you answer one question she'll ask you six!"
- John Ruskin
Mrs Fanny Talbot