Diogelu’r casgliad yn Nhŷ Tredegar

Yr Ystafell Aur yn Nhŷ Tredegar

Mae cadw a diogelu gwerth 500 mlynedd o dreftadaeth yn Nhŷ Tredegar yn hanfodol i’n gwaith o ddydd i ddydd. Er mwyn trwsio’r to yn ddiogel rydyn ni wedi cymryd camau sylweddol i sicrhau na chaiff unrhyw niwed ei wneud i’r Tŷ na’r casgliad dros y 12 mis nesaf.

Mae cadw a diogelu gwerth 500 mlynedd o dreftadaeth yn Nhŷ Tredegar yn hanfodol i’n gwaith o ddydd i ddydd. Er mwyn trwsio’r to yn ddiogel rydyn ni wedi cymryd camau sylweddol i sicrhau na chaiff unrhyw niwed ei wneud i’r Tŷ na’r casgliad dros y 12 mis nesaf.

Mae’r tîm cadwraeth a’u byddin o wirfoddolwyr wedi treulio misoedd yn pacio a diogelu’r casgliad hanesyddol yn ystafelloedd yr atig, yn ogystal â blaen y tŷ, sy’n dyddio o’r 17eg ganrif, i sicrhau na chânt eu difrodi yn ystod y gwaith o drwsio’r to. 

Drwy symud yr holl eitemau o’r ardaloedd hyn, mae lle wedi’i wneud er mwyn i Ellis & Co. a’r is-gontractwyr allu trwsio’r ffenestri dormer yn ddiweddarach yn y flwyddyn.

Mae’r casgliad wedi’i roi o’r neilltu er mwyn i’r ffenestr dormer allu cael eu trwsio
Un o’r ffenestri dormer a fydd yn cael eu trwsio yn Nhŷ Tredegar

Dros y gaeaf rydyn ni wedi bod yn dylunio, adeiladu a gosod mesurau i ddiogelu’r lleoedd tân ym mhob rhan o’r Tŷ. Fel rhan o’r gwaith ar y to byddwn hefyd yn adfer pum simnai ar hyd blaen y tŷ. Roedd angen diogelu cyfanswm o 14 lle tân rhag rwbel yn syrthio a llwch, gan gynnwys y rhai yn y Neuadd Newydd, yr Ystafell Frown, y Parlwr Newydd, Ystafell y Brenin a’r Siambr Orau. Mae padiau wedi’u gosod y tu mewn i bob lle tân gan ddefnyddio tisw di-asid, gwlân cotwm polyester a byrddau plastig crychlyd i sicrhau na chaiff y gwaith haearn cywrain a’r addurniadau ceramig, fel y teils Simnai Delfft porffor yn y Siambr Orau, eu difrodi gan lwch neu rwbel.

Mae tisw di-asid yn cael ei ddefnyddio i ddiogelu haearn bwrw’r lleoedd tân
Tisw di-asid yn cael ei lapio o amgylch grât y lle tân

Gweithiodd Clare Turgoose, Gwarchodwr y Prosiect, gyda’r Saer, Nigel Hunt i ddylunio ac adeiladu casys pren enfawr i flocio neu orchuddio’r lleoedd tân. Bydd y camau diogelu hyn yn sicrhau na fydd llawer o lwch, os o gwbl, yn dianc i mewn i’r Tŷ, gan hefyd atal unrhyw ddifrod gan rwbel yn cwympo yn ystod y gwaith.

Lle tân y Neuadd Newydd wedi’i orchuddio’n llwyr gan fwrdd diogelwch
Lle tân wedi’i ddiogelu yn y Neuadd Newydd yn Nhŷ Tredegar

Hanes cudd

Wrth gynnal gwaith cadwraeth mor helaeth â’r hyn sy’n rhan o’r prosiect Codi’r Caead, roedd yn anochel y byddem yn dod o hyd i rywbeth newydd i’w gofnodi.

Wrth gynnal arolwg o’r lleoedd tân, gwelodd Clare hen graffiti sialc o’r cyfnod pan roedd Tŷ Tredegar yn ysgol. Mae’r enwau Helen, Kathleen ac Anne i’w gweld yn glir yn lle tân Ystafell y Brenin. Byddai’r ystafell hon wedi cael ei defnyddio fel ystafell ddosbarth yn ôl ym 1972, a gadawodd y disgyblion eu marc! 

Ysgrifennodd disgyblion eu henwau y tu mewn i’r lle tân yn Ystafell y Brenin
Graffiti yn lle tân Ystafell y Brenin yn Nhŷ Tredegar