Hanner ffordd yna...

Llechi Cymreig newydd ar hyd ochr y gogledd-ddwyrain

Dechreuom weithio ar drwsio ein to yn y Flwyddyn Newydd, ac rydyn ni bellach hanner ffordd drwy’r prosiect.

Rydyn ni wedi croesawu miloedd o ymwelwyr lan ar y to ers i ni agor yn Chwefror a derbyn bron £4,000 mewn rhoddion drwy’r ymgyrch #LlofnodiLlechen a’r tocynnau raffl. Mae ymateb yr ymwelwyr wedi bod yn wych ac er gwaetha’r tywydd garw yn gynharach yn y flwyddyn rydyn ni wedi bod yn cynnal teithiau yn ystod yr wythnos waith dros y ddau fis diwethaf.

" Gwnaethom fwynhau’r diwrnod cyfan, ond roedd Dringo’r Sgaffaldiau’n arbennig o dda. Roedd llawer o wybodaeth a golygfeydd godidog!"
- Scaffold Climber, Ebrill 2017

Mae pethau’n edrych yn wahanol iawn ar y to erbyn hyn, ond mae digon o amser gennych o hyd i glywed am bwysigrwydd yr ymdrech gadwraeth fawr hon gan y bydd y sesiynau Dringo’r Sgaffaldiau yn parhau tan ddechrau mis Medi.

Y llechi newydd

Mae bron 50% o’r llechi newydd bellach wedi’u gosod ar y to; mae’r pafiliwn uwchben yr Ystafell Euraid a’r Siambr Orau a’r rhan hir sydd i’w gweld o flaen y tŷ wedi’u cwblhau.

Mae’r gweithwyr bellach yn ail-deilio’r rhannau sydd i’w gweld o’r cwrt mewnol.

Y simneiau

Mae trwsio’r simneiau wedi bod yn fwy trafferthus na’r disgwyl. Roeddent mewn cyflwr gwaeth o lawer nag yr oeddem yn ei feddwl gyda nifer o dyllau yn waliau’r ffliw yr oedd angen eu trwsio.

Mae’r gwaith cymhlethach – ochr yn ochr â gwyntoedd cryfion mis Mawrth – wedi profi amddiffynfa’r lle tân i’r eithaf.

Y mis hwn, mae’r contractwyr wedi dechrau rhoi potiau ar ben y cyrn simnai a ailadeiladwyd. Mae wedi bod yn amser hir ers i’r simneiau gael potiau ar eu pennau ond byddant yn ymestyn y simneiau ac yn ychwanegu at fawredd y plasty.

Y potiau newydd yn eistedd yn falch ar ben y cyrn simnai
Potiau simnai newydd yn eistedd ar ben y cyrn simnai

Y ffenestri dormer

Rydyn ni wedi gorffen trwsio tua tri chwarter o’r 12 o ffenestri dormer. Mae’r ffenestri codi newydd wrthi’n cael eu gwneud yn y gweithdy.

Darganfyddiadau cyffrous

Wrth gael gwared ar rywfaint o’r rendrad sment oedd wedi cracio yn nhalcen y tŷ, gwnaeth y tîm ddarganfod bod y wal mewn gwirionedd yn ffrâm bren, nid brics fel yr oedden nhw wedi’i ddisgwyl.

Er bod hyn wedi achosi oedi yn y rhan hon o’r tŷ, roedd yn ddarganfyddiad cyffrous. Yn ein barn ni, ni chafodd y wal benodol hon ei hadeiladu i fod yn wal allanol; tybiwn mai bwriad cynllun gwreiddiol y tŷ oedd estyn adran y de-ddwyrain i hyd cyfan yr adeilad, i gyfateb i adran y gogledd-orllewin.

Rydyn ni wedi cofnodi manylion yr adran hon a chynnal arolwg strwythurol i sicrhau bod y ffrâm yn gadarn o hyd. Yn anffodus, ni allai dendrocronolegwyr ddyddio’r strwythur gan fod y fframiau pren wedi tyfu’n rhy gyflym i gael nifer ddigonol o gylchoedd blynyddol.

Rydyn ni yn y broses o drwsio’r pren ac yn bwriadu gosod byrddau pren ar y wal benodol hon yn hytrach na rendrad calch fel y bwriad gwreiddiol. Gobeithiwn y bydd y byrddau pren yn gwneud i’r wal deimlo’n llai parhaol nag y byddai rendrad.

Cafodd y ffrâm bren ei datgelu ar ôl cael gwared ar y rendrad oedd wedi malu
A timber frame structure at the gable end of the roof