Stori garu Tŷ Tredegar

Dawns fawr yn Nhŷ Tredegar, tua 1900au

Efallai eich bod wedi clywed llawer o straeon am Dŷ Tredegar, boed yn Syr Charles Morgan a Gwrthryfel Casnewydd, neu bartïon afradlon Evan Morgan - ond efallai na chlywsoch lawer o straeon am y bobl a weithiodd iddynt. Y tu ôl i'r llen, gweithiodd weision teulu Morgan yn galed i ofalu am yr ystâd a darparu ar gyfer anghenion y teulu ar hyd y blynyddoedd. Er nad oes llawer o hanes am weision Tredegar, mae cipolwg ar eu bywydau yn ymddangos yn nyfnder ein casgliad archifau, gan gynnwys y stori garu fach hon…

Roedd Lily-Ann Clark yn forwyn yn Nhŷ Tredegar. Diolch i haelioni Godfrey Morgan, llwyddodd teulu Lily Ann i fyw ar ystâd Morgan, a arweiniodd at iddi fod yn un o’r bobl leol gyntaf i ddod yn forwyn yn y plasty. Roedd ei dyletswyddau’n cynnwys glanhau gratiau, cynnau tanau, gwneud gwelyau a glanhau, a bu’n rhaid iddi hyd yn oed fynd â brecwast i’r gweision eraill gan mai hi oedd y safle isaf ymhlith morynion tŷ.

Fodd bynnag, yn sicr roedd manteision i weithio yn y plasty, oherwydd cafodd fynychu dawnsfeydd y gweision a hyd yn oed mynychu rai o ddigwyddiadau chwaraeon yr Arglwydd Tredegar. Yma y cyfarfu â William, swyddog yn y fyddin.

Cerdyn dawns Tŷ Tredegar
Cerdyn dawns Tŷ Tredegar
Cerdyn dawns Tŷ Tredegar

Roedd William wedi rhedeg i ffwrdd o'i gartref i ymuno â'r fyddin pan yn ifanc. Ar ôl cael ei anafu wrth wasanaethu yn Ffrainc yn y Rhyfel Byd Cyntaf, daeth i Gymru i chwilio am fywyd tawelach.

Wrth fynychu un o gemau criced a gynhaliwyd gan Courtenay Morgan, fe'i cyflwynwyd gan ffrind i Lily-Ann. Mae'n ymddangos ei fod wedi disgyn mewn cariad yn syth. Parhaodd y cwpl â'u carwriaeth, gan gyfarfod yn aml yn nawnsfeydd y tŷ a phriodon nhw ar 5 Ionawr 1921.

Tîm criced Tŷ Tredegar
Tîm criced Tŷ Tredegar
Tîm criced Tŷ Tredegar

Er i Lily stopio gweithio yn y tŷ, symudodd y cwpl i dyddyn ar yr ystâd a pharhaodd William i fynychu digwyddiadau cymdeithasol teuluoedd Morgan.

Efallai bod Tŷ Tredegar wedi newid cryn dipyn yn ystod y can mlynedd diwethaf, ond mae'r straeon caru yn parhau. P'un a yw'n cael ei ddefnyddio ar gyfer “dêts”, neu ar gyfer lluniau priodas, mae'n braf gwybod bod cariadon yn dal i gwrdd yma ac y byddant yn parhau am flynyddoedd i ddod.

Os oes gennych chi stori garu am Dŷ Tredegar, byddem wrth ein bodd yn clywed gennych! Anfonwch eich straeon at tredegar@nationaltrust.org.uk neu anfonwch neges atom ar Facebook.