Yn ei sgidiau hi: cerdded yn ôl traed menywod Tŷ Tredegar

Paentiad o Violet Mundy ar gefn ceffyl wrth ochr ei thad

Fel rhan o brosiect Straehon Tŷ Tredegar, rydym yn edrych ar fywydau dwy fenyw yr oedd Tŷ Tredegar yn gartref iddynt ar ddechrau’r 20fed ganrif.

Mae gan Dŷ Tredegar hanes hir o fenywod cryf a dylanwadol, a’r hydref hwn rydym yn datguddio a rhannu straeon Violet Mundy, dirprwy Arglwyddes y Tŷ, a Nora Rogers, Morwyn Gegin boblogaidd y mae ei disgynyddion yn ein helpu o hyd.

Violet Mundy

Rhoddwyd y ffugenw ‘Hellcat Mundy’ i Violet yn y byd hela - roedd hi’n farchoges o fri ac yn treulio llawer o’i hamser yn marchogaeth a hela gyda’i chyfoedion gwrywaidd. Yn ddiweddarach yn ei hoes byddai’n hyfforddi ceffylau rasio, a fyddai’n rasio yn ei lliwiau hi, sef porffor ac oren.

Cymaint oedd ei chariad at geffylau nes iddi gyhoeddi llyfr o’i brasluniau yn dangos golygfeydd hela amrywiol.

" Fel arfer mewn gwisg ddu... gallai gwrso ffured i lawr twll cwningen a thrin gwn 12-calibr gan ddilyn yr helfa â gwydnwch a dawn a fyddai’n codi cywilydd ar unrhyw ŵr hela."
- Pat Lucas, Fifty Years of Racing At Chepstow

Byddai Violet yn aml yn cyflawni rôl Arglwyddes y Tŷ ar ran yr Arglwyddes Katherine, a oedd yn casáu Tŷ Tredegar ac yn treulio llawer o’i hamser yn Llundain. Ymysg dyletswyddau Violet roedd croesawu ffrindiau a phwysigion i bartïon amrywiol y teulu Morgan.

Fel merch i Frederick Courtenay Morgan, nid oedd Violet yn etifeddes i sedd y teulu ac nid oes llawer o wybodaeth wedi’i chofnodi am ei chyfnod yn Nhŷ Tredegar.

Ni chafodd ei phortread ei hun. Mae’r unig baentiad o Violet yn ei dangos ar gefn ei cheffyl, wedi’u hamgylchynu gan gŵn hela ac yng nghysgod ei thad y tu blaen i Gastell Rhiwperra.

Un o frasluniau hela amrywiol Violet
Braslun o heliwr yn syrthio oddi ar ei geffyl, gan Violet Mundy
Un o frasluniau hela amrywiol Violet

Nora Rogers

Dechreuodd Nora Rogers weithio yn y ceginau ym 1917 dan y cogydd Ffrengig Monsieur Vogel. Gan ennill rhwng £10 a £12 y flwyddyn a gweithio 16 awr y dydd, byddai’n aml yn brysur yn paratoi’r gwleddoedd wyth cwrs y byddai Arglwydd ac Arglwyddes Tredegar yn eu mwynhau’n rheolaidd ar y pryd.

Gadawodd Nora ei rôl ym 1921 i briodi, ond gan ei bod mor boblogaidd gofynnwyd iddi ddychwelyd i goginio ar gyfer ymweliad Tywysog Cymru. Rhoddwyd blodau crand y bwrdd i Nora fel diolch iddi.

Yn ddiweddarach, pan aeth brawd Nora yn sâl, talodd brawd Violet ac Arglwydd y Tŷ, Courtenay Morgan, am driniaeth iddo yn Ysbyty Brenhinol Gwent. Pan fu farw, talodd Courtenay holl gostau’r angladd.

Mae ei chyfnod byr yn gweithio yma wedi gadael marc hir ar Dŷ Tredegar, oherwydd mae ei hŵyr, ei gor-wyrion a’i gor-or-wyrion i gyd yn gwirfoddoli yma heddiw.

Nora Rogers, chwith, gyda dau aelod o’r teulu
Nora Rogers gyda dau aelod o’r teulu
Nora Rogers, chwith, gyda dau aelod o’r teulu

Beth sydd angen i chi ei wybod

Bydd y digwyddiad Yn Ei Sgidiau Hi yn rhoi’r cyfle i chi ddilyn llwybr Arglwyddes y Tŷ neu Forwyn y Gegin drwy’r tŷ a’r tiroedd. Dilynwch yn olion eu traed wrth iddynt eich tywys i’r gorffennol - cewch weld lle byddai eu llwybrau wedi croesi a’r ardaloedd na fyddai ar agor iddynt yn yr oes honno.

  • Dyddiadau: 24 Medi – 26 Hydref, bob dydd
  • Amseroedd: 11am – 4pm
  • Prisiau: Pris mynediad arferol
  • Archebu: Nid oes rhaid cadw lle ymlaen llaw. Dewch ar y dydd a thalwch yn Nerbynfa’r Ymwelwyr. 

Upcoming events

Summer Holidays at Tredegar House

Sun 21 Jul 2019
10:30-16:00
Make the most of the summer sunshine and explore the great outdoors at Tredegar House.

Geology Day

Sun 21 Jul 2019
11:00-15:00
Budding Geologists can kick off the Summer Holidays stepping back in time to discover nature's records of those animals and plants that lived a long time ago.

Explorer backpacks

Sun 21 Jul 2019
11:00-16:00
Get closer to nature with our handy one-stop shop for young explorers.

Summer Fest 2019

Fri 02 Aug 2019
12:00-18:00
We're teaming up with Urban Circle once more to bring you Summer Fest! Enjoy music, dance, food and some unique and cutting edge street style theatre in the manor house.

Open archive

Tue 06 Aug 2019
11:00-14:00
See snippets from our archives as we open up access to the mansion house library.

KataKanu on the lake

Sat 24 Aug 2019
10:30-16:00
Head out on our beautiful lake for a KataKanu session this Bank Holiday weekend. In partnership with Channel Kayaks, we're helping you to see Tredegar House from a unique perspective.