Tŷ Dinefwr

Autumnal view at Newton House at Dinefwr, Llandeilo, Carmarthenshire, Wales

Codwyd Tŷ Newton yn 1660 ac mae olion o’r tŷ gwreiddiol i’w gweld o hyd. Mae’r rhan fwyaf o’r adeilad mawreddog a welwn heddiw yn dyddio o’r 1850au, pan gafodd ei ailwampio yn y dull Gothig ffasiynol, gydag wyneb cerrig a phedwar tŵr trawiadol.

Cartref y teulu Rhys (neu Rice) oedd Tŷ Newton. Roedden nhw’n ddisgynyddion i Dywysogion grymus Deheubarth Cymru a oedd yn llywodraethu o Gastell Dinefwr, sy’n sefyll ar ben y bryn gerllaw ac yn edrych i lawr dros ddyffryn Tywi. 
 
George a Cecil Rice a ddyluniodd y tir o gwmpas Tŷ Dinefwr ac felly mae'r hyn a welwch wrth edrych allan o'r ffenestri yn union fel yr oedd George a Cecil wedi’i ddychmygu ganrifoedd yn ôl.
 
 

Capability Brown

Gwahoddwyd y dyluniwr tirwedd enwog, Capability Brown, i gynnig ei gyngor hefyd. 
 
" I wish my journey may prove of use to the place, which if it should, it will be very flattering to me. Nature has been truly bountiful and art has done no harm."
- Lancelot 'Capability Brown'

Derbyniwyd rhai o’i awgrymiadau. Er enghraifft, yr olygfa a welwch wrth edrych yn ôl at Tŷ Newton trwy ffrâm naturiol o goed collddail ar lwybr Capability Brown.
 
Y ffordd orau i werthfawrogi’r gwaith dylunio yn ei gyfanrwydd yw drwy ymuno gydag un o’n teithiau tywys i ben to Tŷ Newton. Fe gewch olygfeydd gwych o’r holl dirwedd o gwmpas yr adeilad o’r fan hon.
 

Anawsterau ariannol

Aeth y teulu i drafferthion ariannol a bu’n rhaid iddyn nhw werthu Tŷ Newton. Yn 1972, gwerthodd Richard Dynevor y tŷ ac wyth erw o dir am £50,000. Ar ôl hynny, defnyddiwyd Tŷ Newton at ddibenion amrywiol – bu'n eiddo i werthwr hen bethau, fe'i meddianwyd gan sgwatwyr a bu cwmni teledu'n gweithio yno.
 
Yn 1990, daeth i feddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Roeddem wedi prynu’r parc ceirw a’r parcdir sy'n Warchodfa Natur Genedlaethol o gwmpas Plas Dinefwr bedair blynedd cyn hynny. Rydyn ni wrth ein bodd yn gwarchod adeilad mor wych ynghanol tirwedd a ddyluniwyd mor gain.
 

Did you know?

Cafodd y tŷ ei fedyddio â’r enw ‘Newton’ am fod tref newydd wedi cael ei chodi yn y canoloesoedd i’r Saeson fasnachu ynddi, pan oedd Cymru’n cael ei Seisnigeiddio gan lywodraeth y Saeson.  Roedd y dref honno yn y fan lle mae Tŷ Newton yn sefyll heddiw.

Ysbrydion aflonydd

Mae Tŷ Newton yn enwog am ei ysbrydion ac mae’n amlwg pam. Mae gan lawer o bobl straeon arswydus i’w hadrodd am weld ysbryd neu gael profiad goruwchnaturiol. Mae’n debyg bod llawer o bobl wedi cael profiadau goruwchnaturiol yn ardal y gweision, gan ddweud eu bod nhw wedi gweld neu glywed Walter y Bwtler - neu hyd yn oed wedi clywed gwynt mwg ei faco.

Mae rhai pobl wedi adrodd eu bod nhw’n teimlo fel pe baen nhw’n tagu wrth ddringo’r grisiau cantilifrog mawreddog. Credir bod hyn yn gysylltiedig â hanes trasig y Fonesig Elinor Cavendish a gafodd ei thagu gan ddyn pan wrthododd fod yn gariad iddo.