Bodnant - gwreiddiau gardd fyd-enwog

Bodnant Garden in the early 1800s

Mae Gardd Bodnant yn gorwedd yn Nyffryn Conwy wrth galon cymuned ffermio hynafol yn frith o hafodydd - hafotai ffermwyr gwartheg - a llwybrau porthmyn hynafol.

Dengys cofnodion cynharaf fod Bodnant (sy'n golygu 'annedd ger afon' yn Gymraeg) yn gartref i deulu Lloyd o deyrnasiad James 1, gan basio drwy briodas i deulu Forbes yng nghanol y 1700au. Yn 1792, adeiladodd Cyrnol Forbes blasty Eidalaidd i ddisodli tŷ cynharach a datblygodd y parcdir o amgylch y Neuadd Bodnant newydd, yn arddull Tirwedd Lloegr. Yn ystod y 1700au roedd Afon Hiraethlyn a ffrwd yn y pant (y credir ei bod o'r oes Duduraidd) yn gwasanaethu ffwrnais chwyth gyfagos, a melin hefyd.

Ar farwolaeth Cyrnol Forbes yn 1820 pasiodd yr ystâd drwy briodas unwaith eto i William Hanmer, chweched mab barwnig Parc Bettisfield yn Sir y Fflint. Gwnaeth Hanmer ei welliannau ei hun, gan adeiladu'r Hen Felin bresennol rhwng 1828 ac 1837, ac estyn yr ardd uchaf o amgylch y plasty.

Henry Davis Pochin

Pan brynodd y diwydiannwr Henry Davis Pochin Bodnant mewn arwerthiant yn 1874 roedd yn ystâd gyda gardd furiog, coedwig a phlanhigfeydd, ond gweledigaeth fawr Pochin a siapiodd yr ardd yn un adnabyddus ar draws y byd, yr ydym yn ei hadnabod heddiw.

Sicrhaodd Pochin sgiliau'r dylunydd tirwedd Edward Milner i ddatblygu'r ardd lwyni Fictoraidd Ffurfiol o amgylch y tŷ, gan gynnwys y Bwa Tresi Aur enwog. Ef hefyd a gerfiodd y llethrau sy'n esgyn lawr at yr afon, gan blannu'r conifferau o Ogledd America a chreu llwybrau i ffurfio'r pantau rhamantus a'r gerddi dŵr.

Parhaodd y gweddnewidiad dan ferch Pochin, Laura McLaren a ddatblygodd yr ardd wyllt yn y Pen Pellaf ar droad y ganrif. Roedd Laura wrth ei bodd hefyd â phlanhigion llysieuol a gwnaeth fwy i ddatblygu'r gerddi ffurfiol uchaf yn yr arddull Edwardaidd newydd, gyda borderi llawn blodau.

Y teulu McLaren

Rhoddodd Laura y cyfrifoldeb o ofalu am yr ardd yn rhodd i'w mab, Henry McLaren ar ei ben-blwydd yn 21ain, a goleddodd yr arddull Celf a Chrefft yn ei ddyluniad o'r Terasau Eidalaidd trawiadol (a adeiladwyd rhwng 1904-1914). Yn ogystal, noddodd Henry (Arglwydd 1af Aberconwy) alldeithiau helwyr planhigion megis Ernest Wilson a George Forrest, a ddaeth â phlanhigion Asiaidd newydd, 'egsotig' yn ôl i Ardd Bodnant, yn eu plith magnolias a rhododendrons. Gyda'i brif arddwr, Frederick Puddle magodd Henry lawer o groesrywiau rhododendron unigryw hefyd.

Henry oedd yr un a roddodd Gardd Bodnant i'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn 1949. Ac ar ôl ei farwolaeth yn 1952, parhaodd Charles McLaren (Ail Arglwydd Aberconwy) i ddatblygu Gardd Bodnant gyda'r Ymddiriedolaeth, gan wneud gwelliannau, agor fistâu ac ychwanegu planhigion newydd.

Etifeddodd mab Charles, Michael McLaren yr ystâd yn 2003 ac mae'n parhau i ymwneud hyd heddiw, fel cyfarwyddwr yr ardd. Mae'n cynnal cysylltiadau hanesyddol a chreadigol y teulu â'r ardd mewn oes newydd o ddatblygiadau'r 21ain ganrif, sydd wedi cynnwys agoriad ardaloedd preifat megis yr Ardd Aeafol, yr Hen Barc, y Pen Pellaf a'r Ffwrnais, yn ogystal â phrosiectau ailddylunio ar gyfer y Bath, borderi Teras y Gamlas a'r Ardd Ddwyreiniol.

Y hen felin, Gardd Bodnant
Black and white drawing of Georgian Old Mill beside the river at Bodnant Garden, fuelling life on the working estate
Y hen felin, Gardd Bodnant