Teulu’r Bright o Ardd Bodnant

Helen McLaren, Duncan McLaren, John Bright, Priscilla Bright-McLaren and Charles McLaren

Roedd Priscilla Bright (1815-1906) yn ferch i berchennog melin yn swydd Gaerhirfryn. Roedd ymgyrchu’n rhan o fywyd y teulu hwn o Grynwyr. Roedd hi’n chwaer i’r rhyddfrydwyr John a Jacob Bright a frwydrai yn erbyn caethwasiaeth a’r Deddfau Corn, ac yn chwaer i Margaret Bright Lucas a oedd yn weithgar yn y mudiad dirwest.

Yn 1848 priododd Priscilla â Duncan McLaren, Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros Gaeredin ac Arglwydd Faer Caeredin. Roedd yntau hefyd yn cefnogi’r ymgyrch i gael pleidlais i fenywod. DuncanMcLaren gyflwynodd y ddeddf ‘Married Women’s Property (Scotland) Act’ am y tro cyntaf.

Ymgyrchodd Priscilla’n ddibaid i ennill yr hawl i  fenywod bleidleisio. Yn 1867 daeth yn Llywydd cyntaf yr Edinburgh National Society for Women’s Suffrage ac yn 1870 cadeiriodd y cyfarfod cyhoeddus cyntaf yng Nghaeredin dros  ennill hawl menywod i bleidleisio. Ar yr un pryd roedd Agnes Pochin yn ymgyrchu ym Manceinion.

Duncan and Priscilla McLaren
Duncan and Priscilla McLaren
Duncan and Priscilla McLaren

Roedd y ddau deulu yn gyfarwydd â’i gilydd oherwydd bod John Bright yn gyfeillgar gyda Henry Pochin. Unwyd y ddau deulu pan briododd mab Priscilla, Charles McLaren, gyda Laura Pochin, sef merch Henry, yn 1877.

Roedd Priscilla yr un mor enwog am gynnal cyfarfodydd parlwr, er mwyn cynnwys menywod na fyddai’n fodlon mynd i gyfarfodydd cyhoeddus, ag yr oedd am drefnu protestiadau mawr.  Fe ddywedodd ei gŵr, Duncan McLaren wrthi unwaith: : "My dear, people will think that you have Women’s Suffrage on the brain,” ac mi atebodd hithau “I have it not only on the brain, but on the heart.”

Fe ymgyrchodd tan y diwedd a bu farw yng Nghaeredin yn 1906, toc ar ôl sgwennu i gefnogi swffragetiaid a garcharwyd oherwydd eu dulliau ymgyrchu milwrol. Sgwennwyd fel hyn amdani yn y Scottish Review, ar ôl ei marwolaeth:  "It is safe to say that she bore a part in nearly every movement for the moral, social and political emancipation of the people from the days of the Corn Law agitation to our own. Along with her brother Jacob Bright, she lifted up her voice on behalf of the cause at a time when it had not won its way to popular favour."

Wrth edrych nôl ar ddegawdau o ymdrechu caled, dywedodd Priscilla: ‘It makes me almost wonder how we had the courage to begin with our smaller steps at first. But hope and enthusiasm inspire all pioneers. The difficulties which lie before them are wisely hidden; and as they arise, they are an inspiration and almost a pleasure to those in earnest. We began as they who climb a mountain from an enclosed valley, believing the summit to be nearer than it proved. Just as in nature our views widened the higher we climbed."

An elderly Duncan McLaren with Walter and Eva, Charles and Laura
An elderly Duncan McLaren with Walter and Eva, Charles and Laura
An elderly Duncan McLaren with Walter and Eva, Charles and Laura