Teulu'r Pochin o Gardd Bodnant

Henry and Agnes Pochin with daughter Laura and grandchildren

Yn 1852 fe briododd Henry Pochin, dyn reit gyfoethog, gydag Agnes Heap. Roedd y ddau yn rhannu agweddau Rhyddfrydol a chefndir crefyddol anghydffurfiol. Roedd y ddau hefyd ar dân dros greu newid cymdeithasol.

Gwnaeth Henry enw a ffortiwn iddo’i hun fel cemegydd a buddsoddwr yn y diwydiant glo, haearn a dur. Roedd yn aelod o Gyngor Tref Salford o 1854 ymlaen, cafodd ei ethol yn Faer yn 1866 ac roedd Agnes ac yntau yn weithgar yn eu cymuned – yn gwella amodau byw a gwaith i ddynion a menywod.

Roedd Agnes yn gymeriad ysbrydoledig yn y mudiad ‘suffrage’; ceisiodd berswadio’r Aelod Seneddol John Bright i gynnwys cymal am bleidlais i fenywod yn ei ‘Reform Bill’ yn 1853. Yn 1855, dan y ffugenw Justita, cyhoeddodd Agnes ‘The Right of Women to Exercise the Elective Franchise’, un o’r dogfennau cynharaf a fynnai’r hawl i fenywod gael pleidlais. Daeth moment fawr arall yn 1868, pan siaradodd Agnes mewn cyfarfod cyhoeddus allweddol yn y Manchester Free Trade Hall; ei gŵr oedd yn cadeirio a’r cyfarfod hwn arweiniodd at sefydlu’r Manchester National Society for Women’s Suffrage. Y flwyddyn ganlynol fe drefnodd Agnes a Henry betisiwn ymysg 870 o fenywod Salford, ac o ganlyniad cafodd 1,248 o fenywod eu hychwanegu at gofrestr seneddol Salford.

Tristwch teuluol

Roedd cyfnod Salford yn un trist i Henry ac Agnes, ar lefel bersonol. Fe gollon nhw bedwar o blant oherwydd salwch, ac yn 1874 symudodd y Pochins i Bodnant er mwyn ‘ymddeol’. Yma fe fuon nhw’n canolbwyntio ar reoli’r stad a’r ardd ond roedden nhw’n dal i gefnogi’r ymgyrch dros bleidlais i fenywod, gan roi arian at yr achos a gwasanaethu (yn achos Agnes) ar y Central Society for Women’s Suffrage.

O flaen y dorf a ddaeth i’r cyfarfod ym Manceinion yn 1868, disgrifiodd Agnes ei gweledigaeth ar gyfer cydraddoldeb i’r ddau ryw:

“We see our visions and dream our dreams, and the visions which haunt us are the chaining up of physical force within due limits, the gradual unveiling of that divinity in women which has already been revealed in an and, with eyes purified still further with spiritual euphrasy and rue, we faintly discern in the far distant future, right no longer struggling hand to hand with might, but right transfigured into righteousness and might transmuted and stilled into peace.”

Bu Agnes farw yn 1908, ddegawd cyn i’r ddeddf ‘Representation of People’ ddod i rym, ond mae ei henw ymhlith y 58 o etholfreintwyr sydd wedi eu cofnodi o dan y cerflun newydd o Millicent Fawcett yn Parliament Square, Llundain.

Y 1892 fe sgwennodd Henry Pochin at Aelod Seneddol Sir y Fflint, Samuel Smith (a oedd yn gwrthwynebu mesur ‘pleidlais i fenywod’ Charles McLaren), gan ddweud: “I am almost compelled to conclude that your experience of women has been among the lowest and least intelligent. I am very happy to say that my experience has been of a very different character.”

Agnes Pochin of Bodnant Garden, centre stage of the Make a Stand exhibition in Trafalgar Square, February 2018
Agnes Pochin of Bodnant Garden, centre stage of the Make a Stand exhibition in Trafalgar Square, February 2018
Agnes Pochin of Bodnant Garden, centre stage of the Make a Stand exhibition in Trafalgar Square, February 2018