Bywyd Gwyllt Llanerchaeron

Mae Llanerchaeron yn hafan i fywyd gwyllt drwy gydol y flwyddyn

Mae unrhyw amser o’r flwyddyn yn wych ar gyfer ymweld â Llanerchaeron – yn y gwanwyn mae’r goedwig yn garped o flodau; yn yr haf, mae’r ystâd yn llawn lliw a chân adar. Daw’r hydref â lliwiau hardd i’r goedwig, ac ar gynffon y gaeaf bydd adar cynnar yn dechrau nythu mewn lleoedd anarferol.

Arwydd cyntaf sicr o’r gwanwyn yw’r brain yn cario brigau ac yn hedfan yn bwrpasol i adeiladu eu nythod cynnar. Erbyn mis Chwefror, bydd y crëyr glas wedi dod nôl i nythu yn uchel yn y coed. Bydd yr eirlysiau’n ymddangos am gyfnod byr, ac yna daw’r cennin Pedr gwyllt a blodau’r gwynt i lonni’r coedwigoedd gyda’u blodau melyn a gwyn. Yr amrywiaeth o blanhigion coedwig yw un o’r rhesymau pam y mae rhan o’r stad yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig.

Mae coedwig Llanerchaeron yn y gwanwyn yn gyforiog o glychau’r gog a chraf y geifr (garlleg gwyllt).
Mae coedwig Llanerchaeron yn gyforiog o eirlysiau, cennin Pedr a chlychau’r gog yn y gwanwyn

Yng nghanol y gwanwyn, mae sŵn tincio main y dryw eurben i’w glywed yn y coed ac mae alaw gyfoethog y deryn du yn llenwi’r awyr o gylch y stad. Dyma dymor bwtsias y gog (neu glychau’r gog). Pan fyddwn ni’n gweld eu blodau glas ar hyd llethrau’r coetir gallwn fod yn siŵr y bydd y gwenoliaid ar eu ffordd yn ôl i nythu yn ein hysguboriau a’n siediau godro. Efallai cewch gip ar bâr o farcutiaid coch. Mae’n hawdd i’w hadnabod nhw gyda’u  cynffonau fforchog ac efallai y gwelwch nhw’n trosglwyddo bwyd o un i’r llall, gydag un yn fflipio’n fentrus dan y llall i osod y bwyd rhwng y  crafangau.

Gweirglodd Llanerchaeron yn yr haf
Mae digonedd o fywyd gwyllt i’w weld ar weirglodd Llanerchaeron yn yr haf.

Erbyn yr haf, bydd y dolydd yn llawn blodau pinc, gwyn a melyn a bydd pennau’r gweiriau fe niwlen ysgafn dros y caeau. Bydd ieir bach yn fflitian yn ysgafn yn yr awyr gynnes a bydd gwenoliaid duon yn sgrechian uwchben. Mae adar fel y tingoch a delor y cnau yn nythu mewn adeiladau ac yng nghoed y stad. Mae hwn yn amser da i weld dwrgwn ar yr afon yn gynnar yn y bore. Gyda’r nos, mae ystlumod clustiog brown yn agor eu clustiau a hedfan o dalcen y tŷ. Mae ystlumod ac ystlumod serotin yn bwydo ar hyd gwrychoedd tra mae ystlumod Daubenton yn plymio dros yr afon.

Mae coedwig Llanerchaeron yn lle delfrydol i fynd am dro
Mae coedwig Llanerchaeron yn lle delfrydol i fynd am dro

Yn yr hydref, mae rhyw deimlad o dawelwch o gwmpas yr ystâd wrth i’r dail droi’n aur ac efydd. Edrychwch yn ofalus ar y lawntiau o flaen y tŷ ac fe welwch smotiau bach coch, gwyn, emrallt a phorffor yn disgleirio yng nghanol y glaswellt. Math arbennig o ffwng or enw ‘capiau cwyr’ sy’n cynhyrchu’r botymau bach lliwgar hyn wrth iddyn nhw ffrwytho cyn i’r gaeaf gyrraedd. Gall tawelwch y gaeaf fod yn fyddarol ymysg y coed hynafol yn y dolydd, ond fe ddaw’r brain a’r  crehyrod yn ôl yn ddigon clou.