Y Prinnaf o’r Prin

Gwartheg Gwynion y Parc

Mae cofnod am y brîd eiconig hwn o wartheg yn Ninefwr yn dyddio nôl i’r flwyddyn 920. Mae sôn amdanyn nhw yng nghyfreithiau Hywel Dda, a gofnododd gyfreithiau gwlad a byw yng nghastell Dinefwr, sy’n adfail bellach yn edrych draw dros dir stad Dinefwr. Dim ond rhyw fil o fuchod magu sydd ar ôl yn y byd, ac mae hynny’n llai na’r Panda Mawr prin! Felly, mae’n deg dweud mai ein gyr o Wartheg Gwynion y Parc yw’r prinnaf o’r prin, a dolen gyswllt fyw â’n gorffennol pell.

Mae yna gofnod am y brîd eiconig hwn o wartheg yn Ninefwr yn dyddio nôl i’r flwyddyn 920. Mae sôn amdanyn nhw yng nghyfreithiau Hywel Dda, a gofnododd gyfreithiau gwlad a byw yng nghastell Dinefwr, sydd bellach yn adfail fry uwchben tiroedd stad Dinefwr. Dim ond rhyw fil o fuchod magu sydd ar ôl yn y byd, ac mae hynny’n llai na’r Panda Mawr sydd dan fygythiad! Felly, mae’n deg dweud mai ein gyr o Wartheg Gwynion  yw’r prinnaf o’r prin, a dolen gyswllt fyw â’n gorffennol pell.
 

Beth sy’n esiampl berffaith o Wartheg Gwynion y Parc?

Byddai enghraifft ddelfrydol o Wartheg Gwynion y Parc yn wyn i gyd gyda phwyntiau lliw, a’r pwyntiau hynny fyddai’r trwyn, y clustiau, y carnau a phen y ddau gorn. Du yw lliw y pwyntiau hyn fel arfer, ond weithiau gallan nhw fod yn goch.
 
Yn nheyrnas yr anifeiliaid, fe gewch chi weithiau enghreifftiau o ddychweliad genetig ac mae hyn yn arwain at ambell enghraifft digon anarferol ym mrîd Gwartheg Gwynion y Parc. Ry’n ni wedi cael lloi sy’n ddu i gyd, yn goch i gyd a hyd yn oed rhai brith; a hyn er bod y fam a’r tad yn enghreifftiau o liw a marciau perffaith Gwartheg Gwynion y Parc.
 

Countryfile

Mae ein gyr enwog wedi ymddangos ar rai o raglenni teledu mwyaf poblogaidd Prydain.
Roeddem wrth ein bodd i groesawu rhaglen Countryfile y BBC a’r cyflwynydd Adam Henson atom, i ddarganfod hanes diddorol ein gyr enwog o Wartheg Gwynion y Parc.
 
Mae Adam Henson, sy’n adnabyddus am ei gyfraniad ‘Adam’s Farm’ ar Countryfile, yn hen gyfarwydd â thrin y brîd cyntefig gan mai fe, ynghyd â’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol, sy’n berchen ar un o’r gyrroedd olaf ym Mhrydain.
 

Gwreiddiau Rhufeinig

Roedd hanes gwreiddiau Gwartheg Gwynion y Parc o ddiddordeb arbennig i Adam, a oedd wedi credu erioed mai’r Rhufeiniaid gyflwynodd y brîd i wledydd Prydain. Ond fe allon ni herio’i ddamcaniaeth am DNA Gwartheg Gwynion y Parc gan bod ein gyr newydd gael prawf genetig a ddangosodd nad oedd unrhyw gyswllt, neu fawr ddim o gwbwl, rhwng ein gwartheg ni a Gwartheg Gwyn Eidalaidd.