Amgueddfa’r Teulu Clive yng Nghastell Powis

Amgueddfa’r Teulu Clive yng Nghastell a Gardd Powis

Mae casgliad gwych o greiriau o India i’w gweld yn Amgueddfa’r Teulu Clive – y casgliad preifat mwyaf o’i fath yn y DU.

Mae dros 300 o eitemau yn Amgueddfa’r Teulu Clive, i gyd o India a’r Dwyrain Pell, ac yn dyddio nôl i’r 17eg a’r 19eg ganrif. Yn eu plith mae ifori, defnyddiau, delwau o dduwiau Hindw, aur ac arian addurnol, arfau ac arfwisgoedd seremonïol.

Cafodd y casgliad trawiadol yma ei greu gan ddwy genhedlaeth o’r teulu Clive: Robert (a gâi ei adnabod yn ddiweddarach fel Clive o India) a’i fab Edward a briododd Henrietta Herbert, merch Iarll Cyntaf Powis (yr ail greadigaeth).

Robert Clive

Bu Robert Clive (1725–74) yn gweithio yn India sawl gwaith rhwng 1744 a 1767. Câi ei gyflogi gan yr East India Company oedd yn hybu masnach rhwng India a gwledydd eraill.

Paentiad o Robert Clive, yr Arglwydd Clive 1af gan Nathanial Dance. Castell a Gardd Powis, Powys, Cymru
Robert Clive, yr Arglwydd Clive 1af gan Nathaniel Dance

Gyda’r bobl leol yn dechrau codi llais yn eu herbyn cafodd Clive ei awdurdodi gan lywodraeth Prydain i drechu’r gwrthryfela lleol. Fe wnaeth hynny’n llwyddiannus ac yn sgil hynny enillodd gyfoeth personol enfawr.

Henrietta Herbert ac Edward Clive

Pan briododd Henrietta Herbert ac Edward Clive yn 1784 daeth y ddau deulu at ei gilydd a rhoi dyfodol ariannol cadarn i stad Powis.

Y Foneddiges Henrietta Antonia Clive gan Syr Joshua Reynolds
Paentiad o’r Foneddiges Henrietta Antonia Clive gan Syr Joshua Reynolds. Castell a Gardd Powis, Powys, Cymru

Gan ddilyn yn ôl troed ei dad, penodwyd Edward yn Llywodraethwr Madras yn 1798. Yn anarferol iawn i’r cyfnod, fe ddaeth Henrietta a’u dwy ferch i ymuno ag Edward yn India gan aros am dair blynedd a chasglu nifer o greiriau o’r wlad.

Casglu creiriau Indiaidd

Cynyddodd y tensiwn rhwng y bobl leol a’r Prydeinwyr yn niwedd y 18fed ganrif. Arweinydd y gwrthwynebwyr lleol oedd Swltan Tipu, rheolwr talaith ddeheuol India, Mysore.

Daeth pethau i benllanw ym Mrwydr Seringapatam yn 1799. Y Llywodraethwr Cyffredinol, yr Arglwydd Mornington, oedd yn arwain lluoedd Prydain, gydag Edward, yr 2il Arglwydd Clive, Llywodraethwr Madras, yn ei helpu mewn materion gweinyddol.

Trechwyd Swltan Tipu ac fe gymerodd y Prydeinwyr ei eiddo fel ysbail.

Cyflwynwyd eitemau godidog i’r teulu Clive ac maen nhw i’w gweld ym Mhowis hyd heddiw. Maen nhw’n cynnwys pabell swyddogol ysblennydd Tipu wedi ei gwneud o chintz wedi ei baentio; pennau teigr aur wedi eu haddurno â gemau oddi ar orsedd Tipu; a dau ganon sydd wedi eu gosod bob ochr i fynedfa’r castell.

Y pen teigr aur hardd yng Nghastell Powis
Pen teigr o aur a gemau. Rhan o gasgliad Clive yng Nghastell Powis, Powys, Cymru

Yr ystafell Indiaidd

Mae casgliad Clive yn cael ei gadw mewn ystafell a oedd yn rhan o’r neuadd ddawns o’r 18fed ganrif yn wreiddiol.

Tua 1904, fe aildrefnodd G. F. Bodley yr ystafell, ei gwneud yn fyrrach a chreu ‘stafell ar wahân yr ochr draw iddi oedd yn arfer cael ei defnyddio fel ‘stafell biliards.

Yn 1987, symudwyd y bwrdd biliards i neuadd y gweision yn y castell a defnyddiwyd yr ystafell i arddangos ein casgliad gwych o greiriau Indiaidd.