Arlunydd ifanc talentog ym Mhlas Newydd

Manylyn murlun Rex Whistler ym Mhlas Newydd

Tirlun o olygfa ddychmygol yw campwaith godidog Rex Whistler ym Mhlas Newydd, wedi'i gyflwyno ar gynfas enfawr.

Ar un adeg, roedd ystafell Whistler ym Mhlas Newydd yn cael ei defnyddio fel ystafell fwyta – mewn gwirionedd, cyfres o ystafelloedd llai a unwyd i wneud un ystafell fwy yw hi.  O un ochr i'r ystafell, mae golygfa wych o afon Menai a phan ychwanegwyd y murlun, sef tirlun o fynyddoedd, harbwrs, trefi a phobl, gallai’r gwesteion fwynhau golygfa hardd o bob ongl.

Cafodd Rex Whistler ei gomisiwn cyntaf i greu murlun ac yntau’n dal yn fyfyriwr yn Ysgol Gelf y Slade. Ar ôl i’r murlun gael ei ddadorchuddio yn oriel Tate Britain yn 1927, daeth galw mawr am ei waith.   Daeth Whistler ar ei ymweliad cyntaf â Phlas Newydd dros y Pasg yn 1936 ac fe gytunwyd ar y comisiwn yn y mis Ebrill.

Erbyn Gorffennaf y flwyddyn honno, roedd Rex eisoes wedi creu llun dyfrlliw manwl, llai o faint, o’r cyfansoddiad cyfan.  Credir mai syniad y Fonesig Marjorie, gwraig y 6ed Ardalydd, oedd y murlun 58 troedfedd yn wreiddiol, ond cynnyrch dychymyg ffantasïol a natur chwareus Whistler yw’r golygfeydd a’r manylion sydd ynddynt.  Yn ogystal â bod yn artist dan gomisiwn ym Mhlas Newydd, roedd yn cael croeso cynnes gan deulu’r 6ed Ardalydd, yn cael ei wahodd i bartïon ac yn aros yn y tŷ.

Murlun trawiadol Rex Whistler yn yr Ystafell Fwyta ym Mhlas Newydd.
Murlun 58 troedfedd Rex Whistler ym Mhlas Newydd, Ynys Môn.
Murlun trawiadol Rex Whistler yn yr Ystafell Fwyta ym Mhlas Newydd.

Roedd Rex Whistler wedi bwriadu dychwelyd i Blas Newydd ar ôl yr Ail Ryfel Byd i gwblhau rhai o fanylion anorffenedig y murlun.  Y drychineb yw iddo gael ei ladd ar ei ddiwrnod cyntaf ar faes y gad yn Ffrainc ar 18 Gorffennaf 1944.