Y tŷ ym Mhlas Newydd

Mae Plas Newydd yn eistedd ar lan y Fenai ym Môn. Dyma gartref Ardalydd Môn a’i hynafiaid ac mae hanes y safle yn ymestyn yn ôl dros 5000 o flynyddoedd i ddyddiau siambr gladdu Neolithig gerllaw.

Wrth ddotio at y golygfeydd ysblennydd o fynyddoedd Eryri yr ochr draw i afon Menai, mae’n hawdd gweld pam y bu tŷ ar y safle hwn ers dechrau'r unfed ganrif ar bymtheg.

Mae’r tŷ ei hunan wedi newid dros y blynyddoedd, o’r tŷ Tuduraidd gwreiddiol, i’r newidiadau a wnaed gan y pensaer ffasiynol James Wyatt yn 1793-9 a’r gwaith moderneiddio yn ystod yr 1930au pan benderfynodd teulu’r 6ed Ardalydd wneud Plas Newydd yn brif gartref iddynt.

Yn 2019 dechreusom weithio i uwchraddio’r pibellau a’r gwifrau trwy’r adeilad cyfan. Daeth pandemig Covid 19 a’n gorfodi i roi’r gorau iddi ac mae’r gwaith adeiladu wedi’I ohirio am y tro. Yn y tŷ anorffenedig hwn rydym yn cyflwyno gweithiau celf ‘anorffenedig’ gan Rex Whistler.

Amgueddfa Filwrol

Yn yr Amgueddfa Filwrol, sydd mewn nifer o'r hen "swyddfeydd domestig", mae arddangosfa o eitemau a lluniau'r Ardalydd 1af a'i ran ym Mrwydr Waterloo. Cafodd yr arddangosfa hon ei churadu gan y diweddar 7fed Ardalydd ac yma y gwelwch goes bren gymalog yr Ardalydd 1af.

Murlun Whistler

Ym Mhlas Newydd mae un o’r murluniau mwyaf ac enwocaf yn y Deyrnas Unedig, wedi’i baentio gan yr artist Rex Whistler. 

Y Salŵn

Ar un adeg, y Salŵn oedd prif lolfa’r tŷ ac mae’r golygfeydd o’r ffenestr fae fawr yn wych. Yn y Salŵn fe welwch dirluniau gwledig sy'n dyddio yn ôl i 1789 ac a baentiwyd gan yr artist o Fflandrys, Balthasar Paul Ommeganck.

Mae casgliad dros dro o waith celf anorffenedig Rex Whistler yn y Salŵn hefyd.

Stydi 7fed Ardalydd Môn

Mae’r stydi yn ystafell gartrefol a chysurus ac fe'i cadwyd fel yr oedd pan fu farw'r 7fed Ardalydd yn 2013. Mae’r ystafell ddifyr yn llawn personoliaeth ac mae’n rhoi cipolwg i ni ar waith yr Ardalydd fel hanesydd milwrol o fri a noddwr y celfyddydau yn yr ardal.   Mae aroglau mwg ei sigârs yn dal i’w glywed ar dudalennau’r llyfrau a’r dogfennau y bu’n pori ynddynt. 

Mae portread gan Whistler o’r 7fed Ardalydd pan oedd yn ifanc i’w weld yn y stydi hefyd.  Gwelir portreadau eraill o’r teulu i fyny’r grisiau; un o’r 6ed Ardalydd ac un arall o’r Arglwyddes Caroline.

Y Neuadd Gothig a’r Ystafell Gerdd

Er bod y nenfwd yn ymddangos fel pe bai wedi’i wneud o garreg, plastr wedi’i baentio i edrych fel marmor ydyw ac o bren y gwnaed y colofnau.  Addurnwyd y waliau â sawl darlun, yn cynnwys portread hyd llawn Van Dyck o Katherine Manners, Duges Buckingham.

Mae’r Ystafell Gerdd ymhlith ystafelloedd mwyaf y tŷ, ac yno y gwelir rhai o'r portreadau mwyaf gan gynnwys un o'r Ardalydd 1af sydd i’w weld uwchben y lle tân.

Ar hyn o bryd mae'r Ystafell Gerdd yn gartref i gasgliad dros dro o weithiau celf anorffenedig Rex Whistler.

Ymunwch â ni i ddathlu 125 o drysorau. Dewiswyd ein murlun ni o waith Rex Whistler yn un o’r trysorau hyn. Dewch draw i’w weld.

Mae llyfr newydd – 125 Treasures from the Collections of the National Trust – yn rhannu’r storïau sydd y tu ôl i rai o’r eitemau rhyfeddol hyn.

Celebrating 125 treasures in National Trust collections | National Trust