Y tŷ ym Mhlas Newydd

Mae Plas Newydd yn eistedd ar lan y Fenai ym Môn. Dyma gartref Ardalydd Môn a’i hynafiaid ac mae hanes y safle yn ymestyn yn ôl dros 5000 o flynyddoedd i ddyddiau siambr gladdu Neolithig gerllaw.

Wrth ddotio at y golygfeydd ysblennydd o fynyddoedd Eryri yr ochr draw i Afon Menai, mae’n hawdd gweld pam y bu tŷ ar y safle hwn ers dechrau'r unfed ganrif ar bymtheg.

Mae’r tŷ ei hunan wedi newid dros y blynyddoedd, o’r tŷ Tuduraidd gwreiddiol, i’r newidiadau a wnaed gan y pensaer ffasiynol James Wyatt yn 1793-9 a’r gwaith moderneiddio yn ystod yr 1930au pan benderfynodd teulu’r 6ed Ardalydd wneud Plas Newydd yn brif gartref iddynt.

Erbyn heddiw, mae Plas Newydd yn mynd trwy gyfnod arall o newid mawr.  Bydd prosiect mawr i adnewyddu a diweddaru gwasanaethau hanfodol yn y tŷ yn parhau tan 2022. Bydd y rhan fwyaf o’r tŷ naill ai’n edrych yn wahanol yn ystod y cyfnod hwn neu wedi’i gau wrth i ni amddiffyn yr adeilad a’i gasgliadau.  Er mwyn ein helpu i rannu hynt a stori’r gwaith a’r tŷ, caiff y profiad Cefn Llwyfan ei gynnwys fel rhan o’ch ymweliad.

Neuadd y Grisiau

Cyntedd trawiadol yn yr arddull Neo-glasurol. Mae nifer o ddarluniau’n addurno’r waliau, yn cynnwys portread hyd cyfan o Ddug Wellington.   O dan y grisiau, fe welwch lythyrau gwreiddiol oddi wrth y teulu brenhinol at yr Arglwydd William Paget, yn cynnwys un gan Elisabeth I.

Arhoswch am funud a gwrando ar leisiau staff yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol a oedd ar ddyletswydd pan sylweddolwyd bod pibell ddŵr yn gollwng yn y tŷ yn 2011.

Ystafelloedd gwely Arglwyddes ac Arglwydd Môn

O ystafell wely Arglwyddes Môn cewch fwynhau golygfa hyfryd ar draws y Fenai i gyfeiriad Pont Britannia. Sibyl Colefax, cynllunydd tai ffasiynol yn yr 1930au, oedd yn gyfrifol am y llenni, y clustogau ac ati.  Cewch weld samplau o’r papur wal a’r ffabrigau a hyd yn oed afael mewn copïau o ddogfennau o’r cyfnod o’r archifau.

Yn ystafell wely Arglwydd Môn mae gwely ysblennydd â ‘gortho ehedog’ – canopi sy’n ymddangos yn hollol ysgafn.  Daethpwyd â’r gwely yma o Beaudesert, cartref arall y teulu yn Swydd Stafford, sy’n adfeilion erbyn hyn.

Stydi 7fed Ardalydd Môn

Mae stydi Ardalydd Môn yn ystafell gartrefol a chysurus ac fe'i cadwyd fel yr oedd pan fu farw'r 7fed Ardalydd yn 2013. Mae’r ystafell ddifyr yn llawn personoliaeth ac mae’n rhoi cipolwg i ni ar waith yr Ardalydd fel hanesydd milwrol o fri a noddwr y celfyddydau yn yr ardal.   Mae aroglau mwg ei sigârs yn dal i’w glywed ar dudalennau’r llyfrau a’r dogfennau y bu’n pori ynddynt. 

Mae portread gan Whistler o’r 7fed Ardalydd pan oedd yn ifanc i’w weld yn y stydi hefyd.  Gwelir portreadau eraill o’r teulu i fyny’r grisiau; un o’r 6ed Ardalydd ac un arall o’r Fonesig Caroline.

Y Neuadd Gothig a’r Ystafell Gerdd

Er bod y nenfwd yn ymddangos fel pe bai wedi’i wneud o garreg, plastr wedi’i baentio i edrych fel marmor ydyw ac o bren y gwnaed y colofnau.  Addurnwyd y waliau â sawl darlun, yn cynnwys portread hyd llawn Van Dyck o Katherine Manners, Duges Buckingham.

Gan fod yr Ystafell Gerdd yn un o’r ystafelloedd mwyaf yn y tŷ, mae’n cael ei defnyddio ar hyn o bryd i storio eitemau o’n casgliadau.  Gan fod cynifer o eitemau’n cael eu storio yma, fe welwch dîm y Tŷ a’r Casgliadau yn gweithio yn yr ystafell hon yn aml.

Cannoedd o eitemau wedi storio'n ofalus ac yn fanwl yn yr Ystafell Gerdd
Cannoedd o eitemau wedi storio'n ofalus ac yn fanwl yn yr Ystafell Gerdd
Cannoedd o eitemau wedi storio'n ofalus ac yn fanwl yn yr Ystafell Gerdd

Y Salŵn

Ar un adeg, y Salŵn oedd prif lolfa’r tŷ ac mae’r golygfeydd o’r ffenestr fae fawr yn wych.  Heddiw, mae’r Salŵn yn rhan o'r profiad Cefn Llwyfan, yn ein helpu i esbonio’r gwaith sydd ar y gweill mewn rhannau eraill o’r tŷ i gael gwared ar asbestos, y credai pobl ar un adeg ei fod yn ddeunydd rhyfeddol; er enghraifft, cafodd ei ddefnyddio fel eira ffug mewn llawer o ffilmiau fel The Wizard of Oz gyda Judy Garland.

Murlun Whistler

Ym Mhlas Newydd mae un o’r murluniau mwyaf ac enwocaf yn y Deyrnas Unedig, wedi’i baentio gan yr artist Rex Whistler.  Fel rhan o'r prosiect Cefn Llwyfan, cewch eistedd a phrofi’r murlun mewn ffordd hollol newydd, gyda goleuadau a cherddoriaeth gan yr artist cerddorol Prydeinig, Simon Pyke.