Hanes cryno Castell Penrhyn

Tŵr de-orllewinol Castell Penrhyn

Adeiladwyd y Castell Penrhyn presennol rhwng 1820 ac 1833 ar gyfer George Hay Dawkins Pennant gan y pensaer enwog Thomas Hopper.

Roedd Hopper yn adnabyddus am ei arddull anarferol a dewisodd beidio â dilyn ffasiwn y cyfnod am bensaernïaeth Gothig. Aeth yn erbyn y llif a dewis cynllun neo-Normanaidd i’r castell. Roedd yn hoffi cael ei gynnwys ym mhob manylyn ac fe oruchwyliodd y gwaith o ddylunio ac adeiladu dodrefn y castell hefyd oedd yn cael eu gwneud gan grefftwyr lleol.

Yn 1840, a’r castell wedi ei orffen, bu farw George Hay Dawkins Pennant. Ei ferch Julianna etifeddodd y Penrhyn.

Fe briododd hi Edward Gordon Douglas a ddaeth yn Arglwydd Penrhyn y 1af o Landegai.

Oriel Gogledd Cymru

Cyn iddo farw, roedd George Hay Dawkins Pennant wedi gwneud ei fab-yng-nghyfraith (yr Arglwydd Penrhyn newydd) yn gyfrifol am ddatblygu casgliad y castell o baentiadau.

Fe wnaeth Edward hyn yn llwyddiannus iawn gan greu casgliad anhygoel o baentiadau o’r Iseldiroedd, Fenis a Sbaen. Enillodd y casgliad enw i’r Penrhyn fel ‘Oriel Gogledd Cymru’ yn y cyfnod hwnnw.

Newidiadau’r ugeinfed ganrif

Yn 1949, wedi marwolaeth y pedwerydd Arglwydd Penrhyn, fe wahanwyd y tir a’r teitl. Aeth y teitl i Frank Douglas Pennant, a ddaeth yn bumed Arglwydd Penrhyn, ac aeth y tir i nith y pedwerydd Arglwydd, Lady Janet Harper.

Ddwy flynedd yn ddiweddarach daeth Castell Penrhyn, a stadau Ysbyty Ifan a’r Carneddau, i’n gofal ni.