Yr Amgueddfa Reilffyrdd yng Nghastell Penrhyn

Mae Amgueddfa Reilffyrdd Castell Penrhyn yn canolbwyntio ar locomotifau diwydiannol ac roedd rhai o’r locos sydd i’w gweld yn cael eu defnyddio yn chwarel lechi y Penrhyn ym Methesda gerllaw

Mae’r Amgueddfa Reilffyrdd yng Nghastell Penrhyn yn canolbwyntio ar locomotifau diwydiannol ac roedd rhai o’r locos sydd i’w gweld yno’n cael eu defnyddio yn chwarel y Penrhyn ychydig filltiroedd i ffwrdd ym Methesda.Mae’r amgueddfa mewn hen floc stablau lle bu tua 36 o geffylau’r stad yn byw ers talwm.

Erbyn heddiw, cewch weld amrywiaeth o injans, cerbydau, wageni ac offer yno yn ogystal â ffilm sy’n rhoi cipolwg ar hanes rhai o’r injans hynny.

Y Fire Queen

Roedd y Fire Queen yn un o’r ddwy injan gyntaf i’w defnyddio ar Reilffordd Padarn pan agorwyd hi yn 1849. Pan gafwyd injan newydd yn ei lle yn yr 1880au rhoddwyd y Fire Queen mewn cwt cerrig bychan yn y chwarel. Cafodd ei phrynu gan un o gynrychiolwyr y Manifold Trust a’i rhoi ar fenthyg i’r amgueddfa gyda cherbyd salŵn yn 1969.

Y Fire Queen yn ei holl ogoniant drwy ffenestri’r Amgueddfa Drenau
Mae’r Fire Queen yn eistedd y tu mewn i ffenestri mawr Amgueddfa Drenau Castell Penrhyn
Y Fire Queen yn ei holl ogoniant drwy ffenestri’r Amgueddfa Drenau

Charles

Mae gan Charles, locomotif tanc cyfrwy, gysylltiadau agos â stad y Penrhyn.Roedd Charles yn un o’r injans ‘prif linell’ fel y’i gelwid a oedd yn gweithio yn Chwarel y Penrhyn.  Adeiladwyd Charles gan yr Hunslet Engine Co yn 1882 a bu’n gweithio tan yr 1950au. Cafodd ei adfer wedi hynny. Gan fod y boeler yn dirywio, cafodd Charles ei storio yn y cwt injans ym Mhorth Penrhyn o tua 1958 ymlaen. Fe’i rhoddwyd ar fenthyciad parhaol i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn 1963 trwy garedigrwydd Chwarel y Penrhyn.

Roedd Charles yn un o injans y ‘brif lein’ yn Chwarel y Penrhyn
Charles, injan tanc cyfrwy, yn Amgueddfa Drenau Castell Penrhyn
Roedd Charles yn un o injans y ‘brif lein’ yn Chwarel y Penrhyn

Vesta

Adeiladwyd Vesta yn 1916 ar gyfer John Summers & Sons Ltd ac fe dreuliodd ei hoes weithiol ar y ffin rhwng Swydd Gaer a gogledd Cymru.Cafodd ei chyflwyno i’r Ymddiriedolaeth yn 1963 ac fe gyrhaeddodd i’r Castell ym mis Rhagfyr y flwyddyn honno.

Cerbyd agored chwarelwyr y Penrhyn

Dyma un o’r cerbydau a fu’n rhedeg ar brif linell y chwarel ym Methesda. Roedd yn perthyn i Drên y Chwarelwyr a oedd yn cael ei drefnu a’i ariannu gan y dynion i’w cludo yn ôl a blaen i’r chwarel. Bu taith olaf y trên a’r cerbyd ar 9 Chwefror 1953 ac fe gafodd y cerbyd ei roi ar fenthyciad parhaol i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol gan gwmni Penrhyn Quarries yn 1963.

Rhai o’r tŵls sydd i’w gweld yn yr amgueddfa
Tŵls sydd i’w gweld yn yr Amgueddfa Rheilffyrdd Diwydiannol, Castell Penrhyn
Rhai o’r tŵls sydd i’w gweld yn yr amgueddfa

Cerbyd Salŵn y Penrhyn

Cafodd y cerbyd hwn, sydd i’w weld gyda Charles erbyn hyn, ei adeiladu tuag 1882, ynghyd â phrif linell newydd Penrhyn Quarries Ltd, a byddai’r Arglwydd Penrhyn a’i asiant yn ei ddefnyddio i deithio rhwng pencadlys y cwmni ym Mhorth Penrhyn a’r Chwarel ym Methesda.

Cerbyd swyddogion Chwarel y Penrhyn

Roedd y cerbyd hwn, sy’n eithaf addurnedig, yn cludo swyddogion ac ymwelwyr ar hyd dros 50 milltir o draciau a fu unwaith yn chwarel y Penrhyn ym Methesda.Credir iddo gael ei adeiladu tua diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg ac roedd lle i chwech o bobl eistedd ynddo.

Hugh Napier

Hugh Napier yn y Castell yn ystod y Mis Rheilffyrdd, Medi 2017
Hugh Napier, locomotif tanc cyfrwy wedi’i adnewyddu, yn eistedd y tu allan i Dŵr y Rhew yng Nghastell Penrhyn
Hugh Napier yn y Castell yn ystod y Mis Rheilffyrdd, Medi 2017

Locomotic Tanc Cyfrwy a adeiladwyd gan yr Hunslet Engine Company Ltd yn Leeds yn 1904 ac a dreuliodd ei oes weithiol gyfan yn Chwarel y Penrhyn yw Hugh Napier. Cafodd ei adfer yn ofalus gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol a Chwmni Rheilffordd Ffestiniog, lle cedwir ef yn awr, ond mae’n dod yn ôl i ymweld â ni yn y Castell ar achlysuron arbennig. Enwyd yr injan ar ôl y 4ydd Arglwydd Penrhyn.