Ffasiynau’n newid yng nghartref y teulu Myddelton

Neuadd Cromwell yng Nghastell y Waun

Darganfyddwch sut cafodd y gaer ei throi'n gartref urddasol i'r teulu Myddelton ar ôl 1595 – gydag ystafelloedd wedi eu dodrefnu'n foethus i adlewyrchu 400 mlynedd o chwaeth gwahanol.

Mae tu mewn trawiadol Castell y Waun yn celu cyfrinachau. Mewn sawl man mae cynlluniau o’r gorffennol wedi cael eu hail-greu, fel rhyw deyrnged hiraethlon i'r hen ddyddiau, ac i gydnabod rhai o ddeiliaid blaenorol y Castell.

Oherwydd hyn fe welwch chi ystafelloedd o wahanol gyfnodau yn eistedd yn bowld wrth ochr ei gilydd, yn hytrach na chyfres o ystafelloedd yn llifo’n daclus o un i’r llall. Wrth i chi gerdded drwy'r Ystafelloedd Crand byddwch yn pasio enghreifftiau hanesyddol o addurno ‘stafelloedd sy'n dangos ffasiynau diweddaraf eu cyfnod, a chasgliad sydd wedi tyfu ar hyd y canrifoedd.

Dyma rai enghreifftiau o’r gwahanol ddyluniadau mewnol sydd i’w gweld ar ôl i'r castell ddatblygu o fod yn gadarnle milwrol i fod yn gartref teuluol.

16eg ganrif

Yn 1595, prynodd Syr Thomas Myddelton Gastell y Waun oddi wrth John, 2il Iarll Bletso am £5,000. Defnyddiodd arian o amrywiol fuddsoddiadau, yn cynnwys yr East India Trading Company a oedd yn gwmni a sefydlwyd ganddo.

Gan ddefnyddio Tŵr Adam yn yr adain orllewinol fel astudfa (Ystafell Syr Thomas yw enw’r ystafell hon erbyn hyn), aeth ati'n raddol i droi'r gaer nerthol hon yn gartref teuluol. Mae’r newidiadau a wnaeth y tu mewn i’r Castell, a'r eitemau cyfareddol a gasglodd yn ystod ei deithiau, wedi creu y cynfas ar gyfer y moethusrwydd a ychwanegwyd gan aelodau diweddarach y teulu.

17eg Ganrif

Yn 1671, dychwelodd ei ŵyr Syr Thomas Myddelton, yr 2il Farwnig, o'i ‘Daith Fawreddog’. Roedd wedi ei ysbrydoli gan bensaernïaeth dinasoedd mawrion Ewrop, ac fe ychwanegodd barlwr newydd ac oriel hir dan lygad barcud ei fam-yng-nghyfraith, yr Arglwyddes Wilbraham o Weston.

18fed ganrif

Yn y 1770au, ar ôl cael ei ysbrydoli gan y Celfyddydau a'r Gwyddorau, cychwynnodd Richard Myddelton, a'i wraig newydd Elizabeth Rushout, ar gynllun uchelgeisiol i greu ystafelloedd moethus, urddasol. Roedd hwn yn gynllun a aeth ymhell y tu hwnt i gwmpas a chost y rhai a ychwanegwyd gan y cenedlaethau blaenorol.

Fel Aelod Seneddol, roedd Richard Myddleton yn gyfarwydd â'r ffasiynau neo-glasurol diweddaraf yn Llundain yn y 1760au. Cyflogodd Joseph Turner o Gaer i ailgynllunio'r Ystafelloedd Crand a'r grisiau yn yr arddull neo-glasurol – heb ystyried y gost.

" Very magnificent, and strikingly singular, not so gaudy grand and fine as Alnwick Castle, but more simple."
- Sir Christopher Sykes, visiting in 1796

Heddiw gallwn weld o hyd y paneli a'r nenfydau anhygoel yn yr Ystafell Fwyta Crand. Yn y Salŵn bu pedwar cerfiwr yn gweithio am flwyddyn gyfan i gwblhau’r mowldin ar y paneli Dado a'r fframiau drysau. Mae manylion a pherffeithrwydd y gwaith hwn yn wirioneddol ryfeddol. Mae'r nenfwd paneli, gyda'i waith plastr yn arddull Adam, yn enghraifft campus o waith gŵr a adnabyddir fel Kilmister yn unig. Mae'r cameos cynfas o fytholeg Roegaidd a Rhufeinig a baentiwyd gan dirluniwr Gwyddelig, Mr Mullins, yn ychwanegu ar rwysg yr ystafell hon.

19eg ganrif

Yn y 1840au roedd y castell yn eiddo i’r Cyrnol Robert Myddleton Biddulph a’i wraig Fanny Mostyn Grace. Yn nodweddiadol o ramantiaeth y cyfnod Fictoraidd fe wnaethon nhw gomisiynu A.W. Pugin, mewn partneriaeth â J.G. Crace a fyddai’n addurnwr mewnol iddo, i osod addurniadau neo-gothig drwy'r holl Ystafelloedd Crand. Roedd hwn yn gynllun uchelgeisiol i greu awyrgylch ‘canoloesol’ ac i lywio'r castell yn ôl at ei wreiddiau.

Mae'r gwaith hwn wedi cael ei ddileu i raddau helaeth gan genedlaethau diweddarach a nawr mae'n fwyaf amlwg yn y lleoedd tân a'r ffenestri gwydr lliw hardd. Cafodd Pugin ei ysbrydoli gan y symbolau herodrol ar Siart Achau'r Myddelton o ddechrau'r 17eg ganrif a arddangosir bellach yn yr Ystafell Fwyta Isaf yn yr Adain Ddwyreiniol.

Neuadd Cromwell yw'r enghraifft fwyaf bellach o waith dylunio ac addurno Pugin. Mae arwyddeiriau'r teulu Myddelton a Biddulph wedi eu cerfio yn y paneli – In veritate triumpho, (‘Gorchfygaf yn y gwir’), a Sublimiora petamus (‘Ceisiwn bethau uwch’). Dyma lle gallwch weld y casgliad o arfwisgoedd Rhyfel Cartref Lloegr hefyd, ynghyd â’r gynnau mysged o'r 17eg ganrif a brynwyd yn wreiddiol i goffáu gorchestion y teulu yn ystod y gwrthdaro.

Chiliwch am y dodrefn Jacobeaidd a gafodd eu ‘hadfer’ gan Pugin, yn cynnwys y cloc mawr unigryw.

" I have now had a fair trial of one of the grates you made me. I feel it gives little heat to the fuel it consumes... nor do I see how it can be otherwise, from its shape and construction."
- Robert Myddelton Biddulph, writing to Pugin in 1847

20fed ganrif

O 1946 ymlaen, gweithiodd y Capten Ririd a'r Arglwyddes Margaret Myddelton i adfer y cynllun clasurol sylfaenol. Ar ôl problem ddifrifol gyda phydredd sych yn 1963, tynnwyd y paneli effaith-graen pren a oedd wedi eu creu gan Pugin ac ail-baentiwyd y paneli derw i adlewyrchu'r addurniad neo-glasurol y 1770au.

Yng nghanol yr 20fed ganrif, agorwyd yr Ystafelloedd Crand am y tro cyntaf i'r cyhoedd, ac aildrefnwyd peth o'r dodrefn i gydweddu â hyn.