Ymlaciwch yn ein gerddi gogoneddus

Bydd arogleuon hyfryd a lliwiau tymhorol y llwyni a’r blodau prin yn ein gardd 5.5 erw yn siŵr o adael argraff fawr, a llonni calonnau pawb ddaw yma i grwydro’n hamddenol.

Hanes yr ardd

Crëwyd yr ardd ffurfiol gyntaf gan Syr Thomas Myddelton II yn 1653, gan ddilyn enghreifftiau Ffrengig cyfoes. Gwnaed y newidiadau sylweddol nesaf yn 1764 pan gomisiynodd Richard Myddelton y pensaer tirwedd William Emes i ail-lunio’r gerddi a'r parcdir. Gwnaeth Emes newidiadau sylweddol, gan symud ffensys, muriau, a llwybrau, a phlannu lawntiau anferth a miloedd o goed.

Yn y 19eg ganrif, gosodwyd tocwaith ywen, perthi a gatiau haearn. Ac yna, dan arweiniad yr Arglwydd Howard de Walden ar ddechrau'r ugeinfed ganrif, creodd y garddwr enwog, Norah Lindsay, forder blodau ysblennydd ar y Lawnt Uchaf.

Cafodd y gerddi eu hesgeuluso yn ystod yr Ail Ryfel Byd ond fe gawsant eu hadfer wedyn gan yr Arglwyddes Margaret Myddelton, ar ei liwt ei hun bron iawn. Hi wnaeth greu y cynllun plannu lliwgar sy’n cael ei gynnal heddiw gan ein tîm ymroddgar o dri garddwr llawn amser a'n gwirfoddolwyr garddio.

" When first, I did begin, to make this garden, I did undertake, A worke, I knew not when begun, what it would cost, ere it was donn, but I repent not, for ye poore, doe there finde worke; had none before."
- Sir Thomas Myddelton II, circa 1620s

Beth sydd i'w weld?

Y Border Hir

Mae tair rhan dymhorol i'r border crwm hwn sy’n llawn llwyni a blodau. Cafodd ei blannu gan yr Arglwyddes Margaret Myddelton ar ôl yr Ail Ryfel Byd er mwyn sicrhau gwledd o liwiau ac aroglau tymhorol.

Y Tŷ Hebogiaid

Adeiladwyd y tŷ hebogiaid yn 1854 yn dilyn dyluniad gan E.W. Pugin. Cyn hynny roedd orendy o'r 18fed ganrif yn sefyll ar yr un safle. Ystafell wydr oedd hon yn wreiddiol ac ychwanegodd yr Arglwydd Howard de Walden do gwellt, fel y gallai adar ysglyfaethus fyw ynddi.

Yr Ardd Lwyni

Mae'r ardd lwyni'n ddiddorol drwy gydol y flwyddyn. Mae arogl y rhododendrons ar ddiwedd y gwanwyn yn hyfryd ar ôl cawod wanwyn. Un o’r uchafbwyntiau ar ddechrau'r haf yw'r goeden hances boced gyda'i bractiau gwynion cain.

Yn yr hydref mae lliwiau cyfoethog euraidd i’w gweld ym mhobman.

Y Ffosglawdd

Yn ystod ei waith ar y parcdir yn yr 18fed ganrif, ychwanegodd William Emes nifer o 'ffosgloddiau'. Roedd rhain yn cadw anifeiliaid y parcdir allan o rannau ffurfiol yr ardd fel y gallai pobl fwynhau golygfeydd agored o'r parcdir ysgubol a'r caeau tu hwnt heb fod angen codi ffensys. Gallwch weld ffosglawdd yn glir o waelod yr ardd.

Yr Ardd Rosynnau

Roedd yr Arglwyddes Margaret Myddelton yn hoff iawn o rosynnau – yn enwedig rhai persawrus. Mae llawer o'i hoff amrywiadau'n tyfu yn yr ardd rosynnau, yn cynnwys Dearest (pinc gwan), Allgold (lliw aur llachar) ac Elizabeth of Glamis (melynbinc). Mae gennym lawer o rosynnau eraill o gwmpas yr ardd, o ddringwyr uchel fel Rosa ‘Madame D’Arblay, gyda'i blodau pinc gwan tebyg i garnasiwns, i'r Rosa ‘Blanc Double de Coubert’ – amrywiad gwyn tebyg i lwyn.

Y Golchdy

Gallwch gerdded drwy’r gerddi er mwyn cyrraedd y golchdy hanesyddol, sydd y tu ôl i'r Adain Ddeheuol. Cafodd y golchdy ei adeiladu ym 1790 ac roedd yn cael ei ddefnyddio tan yr Ail Ryfel Byd. Cafodd ei atgyweirio a'i agor i'r cyhoedd yn 2006.

Y Goedlan

Llain ffurfiol o goetir wrth ochr y prif erddi yw’r Goedlan. Mae llwybrau’n cris-croesi’r Goedlan gan ddarparu llwybrau cerdded hawdd ac ymlaciol. Ym mis Chwefror mae sioe anhygoel o eirlysiau ar lawr y goedwig, a daw carped o glychau'r gog a bysedd y cŵn i’w dilyn yn y gwanwyn a’r haf.

Yr Ardd Lysiau

Mae gardd lysiau fechan yn cael ei datblygu'n araf y tu ôl i'r Cwrt Sboncen ger yr Home Farm. Mae yma berllan fechan, a phlotiau llysiau gydag amrywiaeth o lysiau tymhorol sy’n cael eu gwerthu yn y siop.

Mae’r cerfluniau efydd enigmatig o nymffod gan Lucchesi yn herio pob tywydd yn y gerddi
Pen un o'r cerfluniau efydd o nymffod gan Lucchesi yng ngerddi Castell y Waun
Mae’r cerfluniau efydd enigmatig o nymffod gan Lucchesi yn herio pob tywydd yn y gerddi

Plannu Tymhorol

Rhododendrons

Gall rhododendrons amrywio o lwyni mawrion i blanhigion bychain mewn creigardd sydd ond ychydig fodfeddi o uchder. Maen nhw’n creu arddangosfa liwgar ym mhob tymor bron. Mae gennym rai o’r amrywiadau mawr ‘arboreum’ a llawer o groesrywiau caled yn yr Ardd Wyllt a'r Ardd Lwyni.

Asaleas

Math gwahanol o rododendron yw asaleas. Maen nhw’n amrywiol iawn o ran lliw eu blodau. Mathau collddail sy’n tyfu’n bennaf yn ein gerddi, gyda blodau persawrus gwyn, oren a phinc.
Gallwch weld mathau bythwyrdd Japaneaidd yn yr ardd gerrig. Blodau pinc sydd gan rhain yn bennaf.

Cennin Pedr a Narsisi

Mae gennym lawer o wahanol amrywiadau, o'r Narcissus Cyclamineus pitw bach i'r Narcissus King Alfred gyda'i flodau mawrion. Gallwch eu gweld drwy'r holl ardd, gyda'r arddangosfeydd mwyaf trawiadol ar hyd y rhodfa o goed pisgwydd ac o gwmpas y border hir.

Iris

Roedd yr Arglwyddes Margaret Myddelton yn hoff iawn o flodau iris. Ei hoff fathau oedd y rhai gleision ac mae'r rhain yn amlwg yn y Border Hir. Gallwch weld nifer o amrywiadau yn cynnwys yr Iris siberica a'r Iris innominata bach yn yr Ardd Lwyni. Mae Iris Stylosa, sy'n blodeuo yn y gaeaf, yn tyfu yn y Border Hir.

Dierama

Mae Gwialen yr Angylion (Dierama) yn amlwg yn yr ardd rhwng Gorffennaf a Medi. Mae bwâu llawn clychau pinc neu borffor yn codi’n osgeiddig uwchben y dail sy’n ddigon tebyg i wair.

Hosta

Mae gennym nifer o amrywiadau, a phob un yn arddangos eu dail llydan drwy gydol yr haf. Yn ffodus iawn mae’r pridd lôm llawn grut yn cadw’r gwlithod draw felly cewch fwynhau gweld dail hyfryd yr hosta heb dyllau ynddyn nhw!

Anemone Japaneaidd

Un o sêr yr ardd ar ddiwedd yr haf yw’r anemone Japaneaidd. Maen nhw’n blodeuo am gyfnodau hir ac nid oes angen stancio’r rhan fwyaf ohonynt.

Dyma'r amrywiadau mwyaf trawiadol y dylech gadw llygad amdanynt: A. September Charm, A. Whirlygig – ffurf wen ddwbl, A. Konigin Charlotte – pinc lled-ddwbl, ac A. Honorine Jobert – blodyn sengl gwyn, gloyw.