Yr ugeinfed ganrif - ysblander a moethusrwydd

Yr Ystafell Fwa ysblennydd yng Nghastell y Waun

Ym 1910, syrthiodd Thomas Scott-Ellis, yr 8fed Arglwydd Howard de Walden, mewn cariad â Chastell y Waun. Cytunodd ar brydles gyda'r teulu Myddelton, a barodd tan 1946.

Y Tenant Dylanwadol

Roedd diddordebau personol 'Tommy', y gŵr o ddoniau niferus, yn cynnwys ysgrifennu dramâu, operâu a phantomeimau, comisiynu peiriannau hedfan, gweithio gyda radio, theatr Cymru, hebogyddiaeth, cleddyfaeth, celf a llenyddiaeth. Fe wariodd Tommy yn helaeth ar Gastell y Waun, gan wella'r seilwaith yn unol â safonau'r ugeinfed ganrif fel y gallai yntau a'i wraig gynnal partïon hael ac afradlon yn y tŷ.

Roedd Tommy hefyd yn frwd dros bopeth o'r Canol Oesoedd. Roedd yn cynnal ymrysonau twrnamaint a chadw casgliad anferth o arfau ac arfwisgoedd. Roedd ganddo'i arfwisg bersonol hyd yn oed, a ddyluniwyd gan y gof arfau, Joubert. Pan oedd yr arlunydd Augustus John yn aros yng Nghastell y Waun ar un adeg fe ddaeth ar draws Tommy'n eistedd mewn cadair freichiau yn yr Ystafell Filiards yn gwisgo'i arfwisg gyflawn!

Yn 1946 gadawodd Gastell y Waun ac ymddeol i'w stadau yn yr Alban, lle bu farw yn yr un flwyddyn.

Portread o'r Arglwydd Howard de Walden mewn gwisg filwrol
Thomas Scott-Ellis, yr 8fed Arglwydd Howard de Walden
Portread o'r Arglwydd Howard de Walden mewn gwisg filwrol

Beth sydd i'w weld?

Yn yr Adain Ddwyreiniol gallwch gamu nôl i'r 1920au i gael profiad o Gastell y Waun pan oedd yn gartref i Tommy a’i deulu. Ymlaciwch yn yr Ystafell Fwa a rhoi cynnig ar chwarae’r piano, mwynhewch gêm o wyddbwyll yn yr ystafell fwyta, a phorwch drwy albymau lluniau'r teulu. Mwynhewch y gwaith addurno lliwgar a chynnes a grëwyd gan Pugin a'r llyfrgell glyd.

Mae ein harddangosfa Howard de Walden yn creu naws bywyd y boneddigion yng nghanol yr 20fed ganrif. Felly ymlaciwch mewn cadair freichiau, gwrandewch ar y set radio, neu ewch i ‘hela gwesteion’ drwy chwilio am enwogion y gymdeithas ar ddechrau'r 20fed ganrif – mae nifer dda ohonynt!

Eisteddwch yn hen Bantri'r Bwtler i wylio ffilm sine'r Arglwydd Howard de Walden a gweld Castell y Waun yn ystod y 1920au a'r 1930au yn dod yn fyw ar y sgrin. Yna ewch i archwilio'r Ystafell Fwyta Isaf ble cedwir rhai o'r llythyrau hynaf ym meddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Mae’n werth mynd i’r Llyfrgell i weld y casgliad rhyfeddol o lyfrau, yn cynnwys rhai yn eu rhwymiadau gwreiddiol.

" The Howard de Waldens entertained on a large scale, frequently including Royalty among their guests. Mrs Hardy (the cook) was in her element when serving her wonderful meals, full of flavour, colour and attraction on the lovely silver dishes."
- Hilda Wright, First Kitchenmaid from 1935 to 1941

Celf yr 20fed ganrif

Roedd yr Arglwydd Howard de Walden yn cefnogi llawer o artistiaid o'r 20fed ganrif ac yma, am y tro cyntaf ers dros 60 mlynedd, mae llawer o'u gwaith wedi ei hel at ei gilydd i greu arddangosfa gyhoeddus.

Yn benodol, gallwch edmygu’r tirluniau gan Wilson Steer a dau bortread gan Augustus John, paentiad eiconig o'r teulu de Walden gan Syr John Lavery, a phenddelw efydd nodedig gan Auguste Rodin.

Darganfyddwch arfwisg bersonol Tommy a wnaed gan y gof arfau Eidalaidd, Joubert, a'r model bychan hyfryd a defnyddiwyd i'w dylunio. Yna gadewch i gerddoriaeth Holbrooke lifo drosoch, cyn gwrando ar Dylan Thomas (a noddwyd gan yr Arglwydd Howard de Walden) yn darllen ei farddoniaeth ei hun ar y set radio.

Mae Syr John Lavery wedi cipio golygfa o'r teulu Howard de Walden yn ymlacio yn y Salŵn yn berffaith
Paentiad o'r Salŵn yng Nghastell y Waun gan Syr John Lavery
Mae Syr John Lavery wedi cipio golygfa o'r teulu Howard de Walden yn ymlacio yn y Salŵn yn berffaith