Medi – Goresgyniad!

Aelodau grŵp ail-greu lleol Cwmwd Iâl yn paratoi i gofio Brwydr Crogen yng Nghastell y Waun
Cyhoeddwyd : 14 Sep 2016 Diweddariad diwethaf : 28 Nov 2016

Y flwyddyn yw 1165 ac mae’r Brenin Harri II yn galw ei fyddinoedd ynghyd, yn barod i ymestyn ei ymerodraeth enfawr hyd yn oed ymhellach … gyda’r bwriad o “ddifodi Cymru i gyd” mae’n gadael Croesoswallt ac yn gorymdeithio i’r gorllewin, i Gymru …

Aeth yr hanes am ei ymosodiad ar led yn fuan gan gyrraedd cynghrair dros dro o dywysogion Cymreig, dan arweiniad Owain Gwynedd. Ymgasglodd byddin unedig o luoedd o bob rhan o Gymru 16 milltir o’r Waun yng Nghorwen.

Gan fod llawer llai ohonynt, bwriad y Cymry oedd cuddio ac ymosod yn ddirybudd, ac wrth i fyddin Lloegr deithio drwy coedwigoedd trwchus Dyffryn Ceiriog, ymosododd y Cymry arnynt dro ar ôl tro.

Ymatebodd Harri a gorchmynnodd 2000 o goedwyr i glirio llwybr drwy’r coetir trwchus, gan alluogi ei fyddin i deithio’n haws. Amddifynnwyd y coedwyr gan flaengad nerthol o bicellwyr, ond ymosodwyd arnynt ger bwlch yng Nghlawdd Offa, sy’n rhedeg ar draws ystad Castell y Waun.

Cafodd y Saeson golledion trwm dan law byddinoedd Owain Gwynedd, mewn man a elwir heddiw yn ‘Byrth y Meirw.’

Yn ystod yr ymladd, a elwir heddiw yn ‘Frwydr Crogen’, byddai Harri II yntau wedi colli ei fywyd oni bai am Hugh de St Clare, a daflodd ei hun o flaen ei frenin.

Ciliodd byddin Lloegr a rhoddwyd y gorau i’r ymgyrch filwrol pan lwyddodd y Cymry i atal eu cyflenwadau.
Gorchmynnodd Harri y dylid anfon gwystlon ato i’r Amwythig, lle cafodd 22 ohonynt (gan gynnwys dau o feibion Owain Gwynedd) eu hanffurfio’n gyhoeddus: arweiniodd y weithred hon at ymosodiadau gwrth-Normanaidd ar draws Cymru.

I gofio’r digwyddiad hwn mae’n bleser gan Gastell y Waun groesawu Cwmwd Iâl a Les Miles des Marches atom unwaith yn rhagor, er mwyn rhoi cipolwg difyr i ni o fywyd yn y cyfnod Canoloesol cynnar, ac ail-greu rhan o’r frwydr y tu allan i’r castell!

Cynhelir y digwyddiad ar benwythnos 17-18 Medi, rhwng 11am a 4pm, ac mae croeso i bawb. Codir prisau mynediad arferol. Am ddim i aelodau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol.